Collectieblog

  • Animatiefilmpjes St. Joost: pre-cinema-apparaten

    dinsdag 8 september 2015

    Een groep vierdejaars animatiestudenten van de Academie AKV|St.Joost heeft korte geanimeerde teasers gemaakt van ongeveer 1 minuut, waarbij zij zich hebben laten inspireren door de Filmgerelateerde collecties van EYE. In een serie publiceren we hier deze filmpjes, die ook als voorfilm vertoond kunnen worden. Veel van de filmmakers hebben deze blog als vertrekpunt gebruikt bij de keuze voor het onderwerp van hun animatie.
     

    Om deze video te bekijken moet je cookies accepteren klik hier

    Dit is The illusion of movement van Doortje Spanjerberg en Patrica van Zandvoort, waarin de werking van de historische pre-cinema-apparaten Thaumatroop, Phenakistoscoop en de Praxinoscoop op een poëtische manier wordt verbeeld. Doortje heeft zich gespecialiseerd in 3D-animatie en ook Patricia houdt van creature design en 3D-modelling. In dit filmpje is te zien dat ze ook goed kunnen tekenen. Met de sierlijke tekeningen en met het vergeelde boek wordt een sfeer van nostalgie en heimwee naar vervlogen tijden opgeroepen, waarin film nog een eenvoudig 'geknutseld' mechanisme was.

     

     

     

     

    apparaten, apparatuurcollectie, Apparatuur, animatie
  • Animatiefilmpjes St. Joost: de Opticakast

    donderdag 6 augustus 2015

    Een groep vierdejaars animatiestudenten van de Academie AKV|St.Joost heeft korte geanimeerde teasers gemaakt van ongeveer 1 minuut, waarbij zij zich hebben laten inspireren door de Filmgerelateerde collecties van EYE. In een serie publiceren we hier deze filmpjes, die ook als voorfilm vertoond kunnen worden. Veel van de filmmakers hebben deze blog als vertrekpunt gebruikt bij de keuze voor het onderwerp van hun animatie.
     

    Om deze video te bekijken moet je cookies accepteren klik hier

     
    De teaser De Opticakast werd gemaakt door Ties van der Mede. Over dit wonderlijke apparaat schreven we al uitgebreid in een eerder blogbericht. De magie hiervan sprak direct tot Ties' verbeelding, zo vertelt hij: "Het wordt wel gezien als de voorloper van de bioscoop, waarbij met het spelen van licht indrukwekkende patronen verschijnen. Ik vond het ook bijzonder dat de werking ervan niet precies bekend is, hier wordt mede door Eye nog over gediscussieerd."

    In het filmpje wilde hij de opticakast weer tot leven brengen. "Aan de hand van opnames van Eye waarin de opticakast wordt getest en besproken hoe deze oorspronkelijk gewerkt zou moeten hebben, ben ik mijn teaser met 3D animatie gaan maken. Dit vond ik de beste manier omdat ik hiermee veel vrijheid had om met het licht te 'spelen'." 
    Meer filmprojecten van Ties vind je op zijn website.

    apparaten, AKV/St.Joost, opticakast, apparatuurcollectie, animatie
  • Animatiefilmpjes St. Joost: Pre-cinema-apparaten en filmprojector

    dinsdag 4 augustus 2015

    Een groep vierdejaars animatiestudenten van de Academie AKV|St.Joost heeft korte geanimeerde teasers gemaakt van ongeveer 1 minuut, waarbij zij zich hebben laten inspireren door de Filmgerelateerde collecties van EYE. In een serie publiceren we hier deze filmpjes, die ook als voorfilm vertoond kunnen worden. Veel van de filmmakers hebben deze blog als vertrekpunt gebruikt bij de keuze voor het onderwerp van hun animatie.
     

    Om deze video te bekijken moet je cookies accepteren klik hier


    Ines Fernandes heeft zich voor haar teaser Film before Cinema laten inspireren door de voorlopers van de film. Een vogel vliegt achtereenvolgens door een Phenakistiscoop en een Praxinoscoop - precinema-apparaten uit de negentiende eeuw - om uit te komen bij de Cinematographe Lumière uit 1895, die het beginpunt vormde van de huidige cinema.
    Fernandes is gefascineerd door de link tussen de eerste animatiefilmmakers en deze apparaten. Door te zien hoe film werkt, werden mensen in de periode voorafgaand aan de cinema geïnspireerd om op verschillende manieren bewegend beeld te maken, inclusief animatie, waar deze apparaten dus ook een voorloper van zijn.

    De film bestaat grotendeels uit handgetekende animatie in 2D en daarnaast heeft ze de 2D computer software TVPaint gebruikt. Tekeningen komen in beweging door 'simpelweg' de ene na de andere te plaatsen, wat ook al te zien was bij de precinema-apparaten. Ze wilde de evolutie laten zien die deze machines hebben doorgemaakt totdat de cinema was 'geboren' zoals wij deze kennen, in de vorm van de Cinematographe. De vogel symboliseert het voortschrijden van de tijd door deze apparaten, met de projectie als eindpunt. Fernandes heeft al meerdere films gemaakt, haar portfolio is hier te vinden.

    apparaten, AKV/St.Joost, filmprojector, animatie
  • Panorama van filmapparaten: Mutoscoop

    donderdag 4 juni 2015

    In de kelder van EYE is het Panorama te zien, een permanente tentoonstelling waarin de geschiedenis van de cinema wordt weergegeven met filmapparaten uit de collectie. Bevlogen uitvinders en visionairs buigen zich al eeuwenlang over het vastleggen van licht en beweging in beeld. EYE brengt een reis door de tijd aan de hand van filmapparaten, die belangrijke wendingen in de filmgeschiedenis markeren. Duidelijk wordt dat de geschiedenis van de film niet begon in 1896, zoals wij allemaal denken, maar veel verder terug.

    In een serie op dit blog duiken we in deze wondere wereld van de filmapparatuur. In de vorige afleveringen vertelden we over het diorama, waarschijnlijk het oudste object uit de collectie, de magische toverlantaarn en de Kinamo compact camera uit 1924. 

    Deze keer presenteren we het grootste apparaat uit de serie: de mutoscoop. Dit apparaat uit ongeveer 1900 is het best te omschrijven als de mechanische vorm van het bekende flipboekje, waarbij er door verschillende pagina's te rollen, de illusie van beweging ontstaat. Door de kijker bovenin en draaiend aan de hendel rechts kon maar één persoon tegelijk het filmpje zien. Daarom werd het waarschijnlijk vooral in café's en op kermissen gebruikt. 

    Dit exemplaar is van de American Mutoscope and Biograph Co. uit New York en er zit een scène uit de korte film The Waiter (1914) van Charlie Chaplin op. Er bovenop stond een titelbordje en er zat een geldbakje bij. Als de klep in de vorm van een schelp eraf wordt gehaald, zie je op de foto rechts de binnenkant, met een eindeloze hoeveelheid stukjes papier, die je als frames zou kunnen beschouwen.

    apparaten, Charlie Chaplin, apparatuurcollectie, Mutoscope, Apparatuur
  • Panorama van filmapparaten: de Mutoscoop

    donderdag 4 juni 2015


    In de kelder van EYE is het Panorama te zien, een permanente tentoonstelling waarin de geschiedenis van de cinema wordt weergegeven met filmapparaten uit de collectie. Bevlogen uitvinders en visionairs buigen zich al eeuwenlang over het vastleggen van licht en beweging in beeld. EYE brengt een reis door de tijd aan de hand van filmapparaten, die belangrijke wendingen in de filmgeschiedenis markeren. Duidelijk wordt dat de geschiedenis van de film niet begon in 1896, zoals wij allemaal denken, maar veel verder terug.

    In een serie op dit blog duiken we in deze wondere wereld van de filmapparatuur. In de vorige afleveringen vertelden we over het diorama, waarschijnlijk het oudste object uit de collectie, de magische toverlantaarn en de Kinamo compact camera uit 1924. 

    Deze keer presenteren we het grootste apparaat uit de serie: de mutoscoop. Dit apparaat uit ongeveer 1900 is het best te omschrijven als de mechanische vorm van het bekende flipboekje, waarbij er door verschillende pagina's te rollen, de illusie van beweging ontstaat. Door de kijker bovenin en draaiend aan de hendel rechts kon maar één persoon tegelijk het filmpje zien. Daarom werd het waarschijnlijk vooral in café's en op kermissen gebruikt. 


    Dit exemplaar is van de American Mutoscope and Biograph Co. uit New York en er zit een scène uit de korte film The Waiter (1914) van Charlie Chaplin op. Er bovenop stond een titelbordje en er zat een geldbakje bij.Als de klep in de vorm van een schelp eraf wordt gehaald, zie je op de foto rechts de binnenkant, met een eindeloze hoeveelheid stukjes papier, die je als frames zou kunnen beschouwen.


    apparaten, Charlie Chaplin, apparatuurcollectie, Mutoscope, Apparatuur
  • Panorama van filmapparaten: de Kinamo camera

    donderdag 9 april 2015

    In de kelder van EYE is nu het Panorama te zien, een permanente tentoonstelling waarin de geschiedenis van de cinema wordt weergegeven met filmapparaten uit de collectie. Bevlogen uitvinders en visionairs buigen zich al eeuwenlang over het vastleggen van licht en beweging in beeld. EYE brengt een reis door de tijd aan de hand van filmapparaten, die belangrijke wendingen in de filmgeschiedenis markeren. Duidelijk wordt dat de geschiedenis van de film niet begon in 1896, zoals wij allemaal denken, maar veel verder teruggaat.

    In een serie op dit blog duiken we in de wondere wereld van de filmapparatuur. In de vorige afleveringen vertelden we over het diorama, waarschijnlijk het oudste object uit de collectie, en de magische toverlantaarn. Ditmaal is de eer aan de Kinamo compact camera uit 1924, op de iPhone na het kleinste object uit deze apparatenserie, waarmee Joris Ivens De Brug vastlegde.

    Een koffertje van slechts 16x12x14cm. groot. Gezien de loodzware en omvangrijke proporties van camera's in die tijd was dit een ware revolutie op cameragebied. Een ware ontdekking voor de avontuurlijke documentairefilmer Joris Ivens, die deze amateurcamera gebruikte voor zijn film De Brug, waarvoor hij de meest acrobatische toeren uithaalde. De camera was in feite een verlengstuk van zijn arm.

    In het leven van de in 1898 geboren Ivens speelden camera's van het begin af aan een grote rol. Hij begon bij zijn vaders fotohandel CAPI in Nijmegen. Toen maakte hij al de korte speelfilm De Wigwam (1911) met hulp van medewerkers van zijn vader. Hij trommelde zijn hele familie op om rollen te spelen. In de jaren twintig sloot hij zich aan bij de Filmliga, die zich verzette tegen de Hollywoodcinema. Hij werd een van de toonaangevende figuren van de Nederlandse avant-gardefilms, met documentaires als De Brug (1928) en Regen (1929). Later ging hij steeds meer reizen en maakte politiek geëngageerde films als Borinage (1934), over de mijnwerkers in deze Waalse streek.

    De Brug was een filmexperiment dat Ivens in de pauzes van zijn werk bezighield. Hij werkte in Leiden en ging tussen de middag met de trein naar Rotterdam om de toen net aangelegde spoorbrug over de Maas te filmen. De vele diagonale lijnen van de brug komen terug in de bewegingen van de camera, op zoek naar 'expressieve hoeken', zoals Ivens het omschrijft.

    De camera was niet bedoeld voor professionals, maar voor amateurs en moest dus vooral eenvoudig te bedienen en compact zijn. Het is een handheld camera zonder statief, en ook de draaihendel is vervangen door een de aandrijving van een veermotor. Ivens werkte zelf mee aan de ontwikkeling van dit apparaat, dat perfect paste bij zijn idealen. Hij wilde nooit een professional worden, maar de vrijheid behouden van een amateur. En hij was hier niet alleen in, ook voor grootheden als Dziga Vertov en Walter Ruttmann was het een geliefde camera.

    apparaten, apparatuurcollectie, Joris Ivens, Apparatuur
  • Panorama van filmapparaten: de Toverlantaarn

    donderdag 26 maart 2015

    In de kelder van EYE is nu het Panorama te zien, een permanente tentoonstelling waarin de geschiedenis van de cinema wordt weergegeven met filmapparaten uit de collectie. Bevlogen uitvinders en visionairs buigen zich al eeuwenlang over het vastleggen van licht en beweging in beeld. EYE brengt een reis door de tijd aan de hand van filmapparaten, die belangrijke wendingen in de filmgeschiedenis markeren. Duidelijk wordt dat de geschiedenis van de film niet begon in 1896, zoals wij allemaal denken, maar veel verder teruggaat.

    In een serie op dit blog duiken we in de wondere wereld van de filmapparatuur. In de vorige aflevering vertelden we over het diorama, waarschijnlijk het oudste object uit de collectie. De toverlantaarn heeft echter zijn wortels nog veel verder in de geschiedenis, namelijk in de Renaissancetijd, waarin ook het perspectief in de schilderkunst werd uitgevonden. Je zou deze magische lantaarn dan ook kunnen beschouwen als de voorloper van de diaprojector.

    Met de toverlantaarn konden afbeeldingen, die waren geschilderd in transparante verf op een glazen plaatje, geprojecteerd worden op een doek of de wand. Over de oorspronkelijke uitvinder was er onder de onderzoekers lang discussie, en zelfs Leonardo Da Vinci werd genoemd. Degene die echter vrijwel zeker aan de wieg heeft gestaan is de Nederlandse uitvinder en wis-, natuur- en sterrenkundige Christiaan Huygens (1629-1695).
    
    In het boek Dutch Perspectives, 350 years of visual entertainment wordt duidelijk dat ons land een belangrijke rol heeft gespeeld bij de uitvinding. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de grote culturele ontwikkelingen en het relatief tolerante klimaat die Nederland toen kenmerkten, waarin uitvinders konden floreren.

    Zo wordt in het boek verteld hoe Huygens op het idee voor de toverlantaarn kwam. Zijn vader Constantijn had van Cornelis Drebbel, de uitvinder van de onderzeeboot, een camera obscura en een microscoop gekregen, waarmee Christiaan begon te knutselen. Rond 1659 maakte hij voor het eerst melding van zijn toverlantaarn. Dit ontwerp was meer een plezierig tussendoortje voor hem en niet iets wat hij serieus noemde in zijn wetenschappelijke publicaties. Daarom duurde het zo lang voor echt kon worden vastgesteld dat hij deze had uitgevonden.

    De toverlantaarn die in het Panorama staat opgesteld is van Watson and Sons en stamt uit ca. 1880. De projectie van dit apparaat was verreikend, dus je kon voor een groot publiek de plaatjes vertonen. De kleinere toverlantaarns waren juist weer geschikt voor wat we nu 'home cinema' zouden noemen. En in de negentiende eeuw werden er veel openbare lessen gegeven met behulp van de toverlantaarn. Dus het gebruik van visuele middelen voor educatie deed toen al opgeld.

    Voorbeeld van een toverlantaarnplaatje, collectie EYE
    Voorbeeld van een toverlantaarnplaatje, collectie EYE

    apparaten, Christiaan Huygens, toverlantaarn
  • De opticakast: een televisie uit 1800

    donderdag 15 januari 2015

    In EYE is de nieuwe tentoonstelling Panorama geopend, met een serie filmapparaten die de evolutie van de cinema in beeld brengt. Dit is uiteraard maar een kleine greep uit de collectie. De opticakast is als 'kijkkast' meer een voorloper van de televisie dan van de cinema en een intrigerend apparaat. Samen met het diorama (wel in Panorama te zien) is dit het oudste object uit de collectie van EYE en onlangs gerestaureerd. 

    Van deze Chinese illuminatiekast, of wonderkabinet zoals deze ook wel wordt genoemd, bestaan er nog maar een handvol in de wereld.  Bij een veiling van Christie’s in 2002 werd een soortgelijk object beschreven als 'een zeldzaam optisch kabinet met een klokmechanisme, om “kunstmatig vuurwerk” en optische effecten te produceren.

    Paneel voor in de opticakast

    De buitenkant van de kast verraadt niets van zijn magische interieur. De kast ziet er uit als een gewone antieke secretaire, met een schrijfklep boven, en daaronder een lade en twee deurtjes. Hierop is een Hollands landschap geschilderd met huisjes en bomen. 

    Het apparaat stamt uit de periode rond 1800 (al zijn er wel onderdelen in een latere periode toegevoegd) en is eigenlijk een theater voor het vertonen van prenten, waarmee een verhaal werd verteld. Die prenten staan op geperforeerde panelen (op de afbeeldingen zijn enkele te zien) waarvan je er drie achter elkaar kon schuiven.Wat het object filmisch maakt, is de toevoeging van licht en beweging.   

    Binnenin staan twee spiegels en een draaibaar spiraalvormig rad, dat met de hand wordt aangezwengeld. Ook is er verlichting van gloeilampen (oorspronkelijk waren dit waarschijnlijk kaarsen), wat samen met de beweging zorgt voor optisch ‘vuurwerk’, dat lijkt op het effect van een caleidoscoop. Een spectaculair schouwspel, waarbij de afbeelding lijkt te bewegen.  Dit ‘kunstmatig vuurwerk’-effect stamt waarschijnlijk al uit de tijd rond 1650. 

    De taferelen op de prenten zijn heel uiteenlopend; van Hollandse huiselijkheid tot Chinese bootvaarders en Griekse paleizen. Hier is nog geen onderzoek naar gedaan, maar hierover volgt in de toekomst meer op dit blog. Waarschijnlijk diende de opticakast  ter vermaak op kermissen en jaarmarkten en wellicht ook in de huiskamers van goedgesitueerde burgers.

     

    Paneel voor in de opticakast. Het vuur lijkt echt te flakkeren door het effect van de lamp en de spiraal. 

    Een verschil met de toverlantaarn is dat deze afbeeldingen projecteert op een scherm, terwijl bij de opticakast de plaatjes in de kast zelf te zien zijn. Het beeld is hierdoor veel kleiner en je moet echt recht voor de kast gaan zitten om het goed te zien. Daarom is ditkabinet dus eerder te beschouwen als een voorloper van de televisie en is de toverlantaarnprojectie juist een vroege versie van de filmvoorstelling.

    In het pas verschenen boek Dutch perspectives. 350 years of visual entertainment van Willem Albert Wagenaar en Annet Duller  zijn alle panelen van de opticakast van EYE afgebeeld. Zie hierover het eerdere blogbericht. In onderstaand filmpje, gemaakt door Piet Dirkx, is de opticakast in werking te zien.

    Om deze video te bekijken moet je cookies accepteren klik hier

    apparaten, opticakast, toverlantaarn
  • Panorama van filmapparaten: afl. 1. Het diorama

    donderdag 18 december 2014

    Vanaf 13 december is er in de kelder van EYE het Panorama, een permanente tentoonstelling waarin de geschiedenis van de cinema wordt weergegeven met filmapparaten uit de collectie. Bevlogen uitvinders en visionairs buigen zich al eeuwenlang over het vastleggen van licht en beweging in beeld.

    EYE brengt een reis door de tijd aan de hand van filmapparaten, die belangrijke wendingen in de filmgeschiedenis markeren. Het begint met de eerste pogingen om bewegend beeld vast te leggen of een 3D-illusie te creëren. Tot dit 'stenen tijdperk' van de film behoren het kijkdoosachtige diorama, de mutoscoop en de toverlantaarn.

    Veel later volgen onder andere een 35mm Mitchell-camera, waarmee vele grote Hollywoodfilms zijn opgenomen, en de reis eindigt tot nu toe met de i-phone. Duidelijk wordt dat de geschiedenis van de film niet begon in 1896, zoals wij allemaal denken, maar veel verder teruggaat.
    In een serie op dit blog staan we stil bij verschillende filmapparaten. We beginnen met een voor de cinemageschiedenis prehistorisch object.

    1. Het diorama

    Het diorama stamt uit de 18e eeuw en is daarmee het oudste apparaat in de tentoonstelling. Dit is een papieren object dat eigenlijk nog het meest doet denken aan een vernuftige kijkdoos in harmonicavorm. Het is een uitvouwbare voorstelling die bestaat uit zeven delen, die een soort theatercoulissen vormen. Als je door het gat aan de voorkant kijkt, zie je een (waarschijnlijk Hollands) havengezicht met diverse figuren erop, waaronder een admiraal die naar zijn schip gezonden wordt.

    Door de verschillende lagen achter elkaar wordt een driedimensionale illusie gevormd. Hierdoor kunnen we het een heel vroege voorloper van de cinema noemen. Het was een heel handzaam object; als je het dichtvouwt heeft het de vorm van een boek. Het is wel erg kwetsbaar en diende daarom waarschijnlijk vooral ter vermaak in de huiskamers van de gegoede burgerij.

    apparaten
  • Panorama van filmapparaten: het diorama

    donderdag 18 december 2014

    Vanaf 13 december is er in de kelder van EYE het Panorama, een permanente tentoonstelling waarin de geschiedenis van de cinema wordt weergegeven met filmapparaten uit de collectie. Bevlogen uitvinders en visionairs buigen zich al eeuwenlang over het vastleggen van licht en beweging in beeld. EYE brengt een reis door de tijd aan de hand van filmapparaten, die belangrijke wendingen in de filmgeschiedenis markeren. Het begint met de eerste pogingen om bewegend beeld vast te leggen of een 3D-illusie te creëren. Tot dit 'stenen tijdperk' van de film behoren het kijkdoosachtige diorama, de mutoscoop en de toverlantaarn. Veel later volgen onder andere een 35mm Mitchell-camera, waarmee vele grote Hollywoodfilms zijn opgenomen, en de reis eindigt tot nu toe met de i-phone. Duidelijk wordt dat de geschiedenis van de film niet begon in 1896, zoals wij allemaal denken, maar veel verder teruggaat.
    In een serie op dit blog staan we stil bij verschillende filmapparaten. We beginnen met een voor de cinemageschiedenis prehistorisch object.



    Het diorama
    Het diorama stamt uit de 18e eeuw en is daarmee het oudste apparaat in de tentoonstelling. Dit is een papieren object dat eigenlijk nog het meest doet denken aan een vernuftige kijkdoos in harmonicavorm. Het is een uitvouwbare voorstelling die bestaat uit zeven delen, die een soort theatercoulissen vormen. Als je door het gat aan de voorkant kijkt, zie je een (waarschijnlijk Hollands) havengezicht met diverse figuren erop, waaronder een admiraal die naar zijn schip gezonden wordt.

    Door de verschillende lagen achter elkaar wordt een driedimensionale illusie gevormd. Hierdoor kunnen we het een heel vroege voorloper van de cinema noemen. Het was een heel handzaam object; als je het dichtvouwt heeft het de vorm van een boek. Het is wel erg kwetsbaar en diende daarom waarschijnlijk vooral ter vermaak in de huiskamers van de gegoede burgerij.




     

    
    apparaten