Collectieblog

  • Panorama van filmapparaten: de Toverlantaarn

    donderdag 26 maart 2015

    In de kelder van EYE is nu het Panorama te zien, een permanente tentoonstelling waarin de geschiedenis van de cinema wordt weergegeven met filmapparaten uit de collectie. Bevlogen uitvinders en visionairs buigen zich al eeuwenlang over het vastleggen van licht en beweging in beeld. EYE brengt een reis door de tijd aan de hand van filmapparaten, die belangrijke wendingen in de filmgeschiedenis markeren. Duidelijk wordt dat de geschiedenis van de film niet begon in 1896, zoals wij allemaal denken, maar veel verder teruggaat.

    In een serie op dit blog duiken we in de wondere wereld van de filmapparatuur. In de vorige aflevering vertelden we over het diorama, waarschijnlijk het oudste object uit de collectie. De toverlantaarn heeft echter zijn wortels nog veel verder in de geschiedenis, namelijk in de Renaissancetijd, waarin ook het perspectief in de schilderkunst werd uitgevonden. Je zou deze magische lantaarn dan ook kunnen beschouwen als de voorloper van de diaprojector.

    Met de toverlantaarn konden afbeeldingen, die waren geschilderd in transparante verf op een glazen plaatje, geprojecteerd worden op een doek of de wand. Over de oorspronkelijke uitvinder was er onder de onderzoekers lang discussie, en zelfs Leonardo Da Vinci werd genoemd. Degene die echter vrijwel zeker aan de wieg heeft gestaan is de Nederlandse uitvinder en wis-, natuur- en sterrenkundige Christiaan Huygens (1629-1695).
    
    In het boek Dutch Perspectives, 350 years of visual entertainment wordt duidelijk dat ons land een belangrijke rol heeft gespeeld bij de uitvinding. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de grote culturele ontwikkelingen en het relatief tolerante klimaat die Nederland toen kenmerkten, waarin uitvinders konden floreren.

    Zo wordt in het boek verteld hoe Huygens op het idee voor de toverlantaarn kwam. Zijn vader Constantijn had van Cornelis Drebbel, de uitvinder van de onderzeeboot, een camera obscura en een microscoop gekregen, waarmee Christiaan begon te knutselen. Rond 1659 maakte hij voor het eerst melding van zijn toverlantaarn. Dit ontwerp was meer een plezierig tussendoortje voor hem en niet iets wat hij serieus noemde in zijn wetenschappelijke publicaties. Daarom duurde het zo lang voor echt kon worden vastgesteld dat hij deze had uitgevonden.

    De toverlantaarn die in het Panorama staat opgesteld is van Watson and Sons en stamt uit ca. 1880. De projectie van dit apparaat was verreikend, dus je kon voor een groot publiek de plaatjes vertonen. De kleinere toverlantaarns waren juist weer geschikt voor wat we nu 'home cinema' zouden noemen. En in de negentiende eeuw werden er veel openbare lessen gegeven met behulp van de toverlantaarn. Dus het gebruik van visuele middelen voor educatie deed toen al opgeld.

    Voorbeeld van een toverlantaarnplaatje, collectie EYE
    Voorbeeld van een toverlantaarnplaatje, collectie EYE

    apparaten, Christiaan Huygens, toverlantaarn
  • De toverlantaarn: boekpresentatie en voorstelling

    donderdag 11 december 2014

    Zondagmiddag 14 december wordt in Museum Boerhaave het boek Dutch Perspectives, 350 years of entertainment gepresenteerd. In het boek vertellen Willem Albert Wagenaar, Annet Duller en Margreet Wagenaar-Fischer over de Nederlandse invloed op het ontstaan en de ontwikkeling van de toverlantaarn, een van de voorlopers van de moderne cinema.

    De gerenommeerde natuurwetenschapper Christiaan Huygens (1629-1695) speelde hierbij een belangrijke rol. Maar is hij ook de werkelijke uitvinder? En waarom werd de lantaarn 'magisch' genoemd? Het boek staat bovendien boordevol afbeeldingen van de plaatjes die geschoven werden in de toverlantaarn en andere precinema-apparaten. Vele verhalen, die met deze plaatjes verteld werden, worden in het boek ontrafeld.

    Om te laten zien hoe dit intrigerende instrument werkt, zal er die middag live een toverlantaarnvoorstelling worden gegeven door Margreet Wagenaar-Fischer. Klik hier voor programma en aanmelden.  

    Een bijzondere bijdrage voor dit boek door de afdeling is de collectie illuminatieplaten, die behoren bij de opticakast uit de collectie van EYE, in het boek 'Chinese Fireworks' genoemd (p. 80-84). Over deze opticakast (uit ca. 1800) zullen we in een later blogbericht meer vertellen. Hierbij alvast een voorproefje van een illuminatieplaat:

    EYE bezit ook een mooie toverlantaarn, die vanaf begin december permanent is te zien in het Panorama, de nieuwe vaste expositie in de kelder van Eye, waarin de evolutie van de cinema wordt getoond aan de hand van filmapparaten.

     

     

     

     

     

    Christiaan Huygens, toverlantaarn