Collectieblog

  • Rembrandt in de schuilkelder

    donderdag 19 maart 2015

     

    In de tentoonstelling Het Stedelijk in de oorlog, die loopt tot en met 31 mei 2015, kijkt het Stedelijk Museum zeventig jaar na de bezetting terug op deze tijd en haar eigen rol daarin. Hierin zijn kunstwerken uit de collectie te zien, waarvan sommigen mogelijk nog zullen worden teruggebracht naar de rechtmatige eigenaar; het onderzoek van de restitutiecommissie loopt op dit moment. Ook wordt er archief-en documentatiemateriaal getoond, waaronder een foto-album uit een persoonsarchief van EYE.

    Tijdens de naziperiode is van veel, met name Joodse, kunstverzamelaars en kunstenaars op onrechtmatige wijze werk afhandig gemaakt. Het onderzoek waarop de expositie is gebaseerd maakt deel uit van het landelijke onderzoek 'Museale verwervingen sinds 1933', dat ook bij het Stedelijk leidde tot een zoektocht door de eigen collectie.
    In het getoonde album van EYE plakte Rolf ten Kate, directiesecretaris van de Amsterdamse Filmstudio Cinetone, foto's en krantenartikelen van films die in de eerste oorlogsjaren gemaakt werden. Dit is bijzonder, omdat over deze turbulente periode in de Nederlandse filmgeschiedenis weinig materiaal te vinden is. In 1942 werd Cinetone bezet door de Duitsers en werden er propagandafilms gemaakt.


    Pagina uit het fotoalbum die in het Stedelijk wordt getoond.

    De pagina die te zien is bevat een reportage van de in november 1940 door Andor von Barsy gefilmde documentaire Rembrandt in de Schuilkelder. Deze gaat over het voor de Duitsers verstoppen van schilderijen van o.a. Rembrandt, Vermeer en Breitner op geheime locaties in Castricumse duinbunkers. De film is in 1946 voltoooid. Op de foto's is ook Willem Sandberg te zien, de toenmalige legendarische directeur van het Stedelijk.

    Ten Kate, zelf tevens een enthousiast amateursmalfilmer en fotograaf, maakte tegelijkertijd een filmreportage in kleur van de verhuizing en het omringende duinenlandschap, getiteld Waar de blanke top der duinen. Beide genoemde films zijn in de tentoonstelling te bekijken.

    Cinetone, Tweede Wereldoorlog, documentaire, werkfoto, foto, Nederlandse film
  • Werkgemeenschap der Nederlandsche cineasten

    maandag 30 mei 2011

    Onlangs dook in ons eigen bedrijfsarchief een oud stuk op, dat grote cinematografische waarde heeft (voor Nederland). Het is NEGEN MAANDEN WERKGEMEENSCHAP: Een beschouwing over het ontstaan, de activiteit en de ontbinding van de "Werkgemeenschap der Nederlandsche Cineasten", in mei 1941 geschreven door Rolf ten Kate, secretaris.

    De Werkgemeenschap is augustus 1940 opgericht op initiatief van Theo Güsten (destijds directeur van Cinetone) met het doel korte documentaire films te gaan produceren, die "de praedicaten "cultureel waardevol, "volksopvoedend" enz. waardig zouden zijn." Direct na de oprichting bleek van enige financiële medewerking van de kant van het Departement van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen geen sprake. Op een subsidieverzoek van 10.000,- werd simpelweg niet gereageerd. Financiële redding kwam uiteindelijk uit particuliere kringen.

    Leden van de Werkgemeenschap waren o.a. Jan Koelinga, Gerard Rutten, Jan Teunissen, Andor von Barsy, Heinz Josephson en Ernst Winar. In totaal 16 leden. Rolf ten Kate noemt ze allemaal en vermeld zelfs hun aan/afwezigheid tijdens de vergaderingen.

    Het bijzondere aan het stuk is dat Ten Kate bijna alle filmmakers afkraakt. Eigenlijk alleen voor Gerard Rutten heeft hij bewondering. Hij noemt hem "de meest fantasierijke der Werkgemeenschappers" en ook levert hij "ontwerpen, die eenige klassen hooger staan dan die der anderen."

    Onderstaand het einde van de tekst, de epiloog, tamelijk ontluisterend voor een filmland, dat toch bekend staat als documentaireland. Of komt dat pas later op gang? Klik op de afbeelding om te vergroten.

    Het bovenbeschreven stuk is ondergebracht bij het archief van Rolf ten Kate, dat zich bevindt in de collectie van Eye Film Instuut Nederland. Voor de volledige inventaris klik hier.
    Cinetone, archief