Collectieblog

  • Affiche Salammbô in het Rijksmuseum van Oudheden

    donderdag 29 januari 2015


    Affiche 1925, ontwerp Frans Bosen
    In de grote tentoonstelling Carthago in het Rijksmuseum van Oudheden is dit filmaffiche uit de collectie van EYE te zien.

    In de tentoonstelling wordt aandacht besteed aan de beeldvorming van Carthago in de moderne media. De roemruchte havenstad lag aan de kust van het huidige Tunesië en was waarschijnlijk in de negende eeuw voor Christus gesticht door de Feniciërs. Nu zijn er alleen ruïnes over. Carthago is bekend van de Punische oorlogen met het Romeinse Rijk, waarvan senator Cato de Oude naar verluidt steevast elke redevoering besloot met de uitspraak: "Overigens ben ik van mening dat Carthago moet worden verwoest." Zo geschiedde ook: Carthago zou door de Romeinen met de grond gelijk worden gemaakt.

    Salammbô is  een stille film uit 1925 van Pierre Marodon op basis van de historische roman van Gustave Flaubert uit 1862. Dit boek vestigde de reputatie van Carthago als een rijk waar wreedheid en losbandigheid hoogtij vierden. Het gaat over de liefde van de mooie Carthaagse priesteres Salammbô, die is opgesloten in een paleis, voor de huursoldaat Matho. De verleidelijke magie van een betoverde sluier wordt hen fataal. 

    De film was gemaakt voor een grootse première in het Opéra Garnier in Parijs en alles werd dan ook uit de kast gehaald om er een waar spektakel van te maken. De geweldige kostuums, exotische decors, beroemde filmsterren als Jeanne de Balzac, Victor Vina en Rolla Norman in de hoofdrollen en de meesterlijke filmsymphonie van Florent Schmitt konden helaas de zeer matige kwaliteit van de film niet verbloemen. Critici en kijkers haakten af vanwege het incoherente verhaal. De film ging al na vijf voorstellingen uit de roulatie, waarna hij in een zwart gat van vergetelheid verdween. Door de herontdekking van de meer dan twee uur durende symphonie van Schmitt, die wel alom geprezen wordt, werd hij 66 jaar na de première weer vertoond met orkest in dezelfde opera.

    Een pagina uit het weekblad Cinema & Theater uit 1926
     
    De maker van het affiche was de Nederlandse graficus en reclameontwerper Frans Bosen (1891-1949), waarvan EYE nog meer affiches in haar collectie heeft. Opvallend zijn de heldere kleuren en vormen, die hij verkreeg door het toepassen van linoleumsnede in plaats van de meer bewerkelijke steendruktechniek die toen gebruikelijk was bij affiches. EYE bezit een grote collectie van zijn werk, waarvan een groot deel opgeslagen lag in de school in Haarlem waar hij tekenles gaf.  Alle EYE-affiches van Bosen zijn gedigitaliseerd en te vinden op de website Geheugen van Nederland.



    Frans Bosen, affiche, Zwijgende film
  • Rebel Without a Cause/ Botsende Jeugd

    donderdag 22 januari 2015

    Onder de titel Botsende Jeugd werd de legendarische tienerfilm Rebel Without a Cause (1955, Nicholas Ray, VS) destijds in Nederland uitgebracht. De op hoge resolutie (4K) gerestaureerde versie is gisteren in EYE in première gegaan.

    De rebelse hoofdpersoon Jim Stark gaat de strijd aan met zijn ouders en zijn treiterende klasgenoten.

    De film, waarin voor het eerst spijkerbroeken door niet-cowboys gedragen werden, vormde in Amerika een beginpunt van de jongerencultuur.

    Tevens ging Rebel Without a Cause de geschiedenis in als het einde van de carrière van de 24-jarige filmster James Dean. Een maand voor de première kwam hij om bij een auto-ongeluk.

    Overigens was hij niet de enige van de hoofdrolspelers die de film niet lang overleefden. Zijn filmgeliefde Natalie Wood verdronk op haar 43ste en zijn tegenspeler Sal Mineo werd vermoord toen hij 37 was.
    Alleen voor Dennis Hopper zou een mooie lange carrière in het verschiet liggen als 'enfant terrible' van Hollywood, hij overleed pas in 2010.

    Anton Corbijns nieuwe film Life gaat over James Dean en zijn vriendschap met fotograaf Dennis Stock van het Amerikaanse tijdschrift Life. Deze film met o.a. Robert Pattinson en Ben Kingsley in de hoofdrol gaat in februari op het Filmfestival in Berlijn in première.

    Hierbij een foto uit de EYE-collectie waarop we de andere, meer huiselijke kant zien van James Dean en hoe hij zich vermaakte tussen de opnames door: met schaakspel, bril en parkiet op zijn schouder


    James Dean op de set van Rebel Without a Cause, fotograaf Floyd McCarty

    affiche, werkfoto
  • De opticakast: een televisie uit 1800

    donderdag 15 januari 2015

    In EYE is de nieuwe tentoonstelling Panorama geopend, met een serie filmapparaten die de evolutie van de cinema in beeld brengt. Dit is uiteraard maar een kleine greep uit de collectie. De opticakast is als 'kijkkast' meer een voorloper van de televisie dan van de cinema en een intrigerend apparaat. Samen met het diorama (wel in Panorama te zien) is dit het oudste object uit de collectie van EYE en onlangs gerestaureerd. 

    Van deze Chinese illuminatiekast, of wonderkabinet zoals deze ook wel wordt genoemd, bestaan er nog maar een handvol in de wereld.  Bij een veiling van Christie’s in 2002 werd een soortgelijk object beschreven als 'een zeldzaam optisch kabinet met een klokmechanisme, om “kunstmatig vuurwerk” en optische effecten te produceren.

    Paneel voor in de opticakast

    De buitenkant van de kast verraadt niets van zijn magische interieur. De kast ziet er uit als een gewone antieke secretaire, met een schrijfklep boven, en daaronder een lade en twee deurtjes. Hierop is een Hollands landschap geschilderd met huisjes en bomen. 

    Het apparaat stamt uit de periode rond 1800 (al zijn er wel onderdelen in een latere periode toegevoegd) en is eigenlijk een theater voor het vertonen van prenten, waarmee een verhaal werd verteld. Die prenten staan op geperforeerde panelen (op de afbeeldingen zijn enkele te zien) waarvan je er drie achter elkaar kon schuiven.Wat het object filmisch maakt, is de toevoeging van licht en beweging.   

    Binnenin staan twee spiegels en een draaibaar spiraalvormig rad, dat met de hand wordt aangezwengeld. Ook is er verlichting van gloeilampen (oorspronkelijk waren dit waarschijnlijk kaarsen), wat samen met de beweging zorgt voor optisch ‘vuurwerk’, dat lijkt op het effect van een caleidoscoop. Een spectaculair schouwspel, waarbij de afbeelding lijkt te bewegen.  Dit ‘kunstmatig vuurwerk’-effect stamt waarschijnlijk al uit de tijd rond 1650. 

    De taferelen op de prenten zijn heel uiteenlopend; van Hollandse huiselijkheid tot Chinese bootvaarders en Griekse paleizen. Hier is nog geen onderzoek naar gedaan, maar hierover volgt in de toekomst meer op dit blog. Waarschijnlijk diende de opticakast  ter vermaak op kermissen en jaarmarkten en wellicht ook in de huiskamers van goedgesitueerde burgers.

     

    Paneel voor in de opticakast. Het vuur lijkt echt te flakkeren door het effect van de lamp en de spiraal. 

    Een verschil met de toverlantaarn is dat deze afbeeldingen projecteert op een scherm, terwijl bij de opticakast de plaatjes in de kast zelf te zien zijn. Het beeld is hierdoor veel kleiner en je moet echt recht voor de kast gaan zitten om het goed te zien. Daarom is ditkabinet dus eerder te beschouwen als een voorloper van de televisie en is de toverlantaarnprojectie juist een vroege versie van de filmvoorstelling.

    In het pas verschenen boek Dutch perspectives. 350 years of visual entertainment van Willem Albert Wagenaar en Annet Duller  zijn alle panelen van de opticakast van EYE afgebeeld. Zie hierover het eerdere blogbericht. In onderstaand filmpje, gemaakt door Piet Dirkx, is de opticakast in werking te zien.

    Om deze video te bekijken moet je cookies accepteren klik hier

    apparaten, opticakast, toverlantaarn
  • Anita Ekberg (29 September 1931 – 11 January 2015) overleden

    donderdag 15 januari 2015

    Wij eren de deze week overleden actrice / fotomodel met en keuze van foto's uit de EYE collectie

  • Jan-Heins keuze uit de fotocollectie van EYE: foto 6

    zaterdag 10 januari 2015

    Naar aanleiding van zijn afscheid van EYE als beheerder van de fotocollectie hebben we Jan-Hein Bal gevraagd zijn favoriete foto’s te kiezen uit de meer dan 700.000 foto-items: van stills, setfoto's en portretten tot prentbriefkaarten en lobbycards. Welke foto's hebben op hem de meeste indruk gemaakt? Vandaag de zesde en laatste foto.

    6. Still uit Metropolis (Fritz Lang, 1925-1927, Duitsland, fotograaf Horst von Harbou

    ‘De adembenemende decors en trucages maken Metropolis mijn favoriete zwijgende sciencefictionfilm. Op deze foto zien we een droomscène- wat ook wordt benadrukt met de retouches aan de randen van de foto- over de Toren van Babel. Deze scène is nog fantasierijker dan de rest van de film en springt er daardoor echt uit. De ongeveer 50 stillfoto’s van Metropolis kun je overigens bekijken in het prachtige fotoboek Metropolis: un film de Fritz Lang: images d'un tournage  (la Cinémathèque Française, 1985).’

     

     

     

     

     

     

     

     


     

    foto
  • Jan-Heins keuze uit de fotocollectie van EYE: foto 5

    vrijdag 9 januari 2015

    Naar aanleiding van zijn afscheid van EYE als beheerder van de fotocollectie hebben we Jan-Hein Bal gevraagd zijn favoriete foto’s te kiezen uit de meer dan 700.000 foto-items: van stills, setfoto's en portretten tot prentbriefkaarten en lobbycards. Welke foto's hebben op hem de meeste indruk gemaakt? Vandaag foto 5.

    5. Still uit Louisiana Story (Robert J. Flaherty, 1948, VS) fotograaf Todd Webb

    ‘Een zeldzame documentairefoto uit de collectie. Van speelfilms worden altijd op veel grotere schaal reclamefoto's in omloop gebracht. De hoofdpersoon in deze voor mij favoriete documentaire Louisiana Story leeft in de moerassen van Florida en ziet alles om zich heen veranderen door de oprukkende oliewinning. Het is een mooi geobserveerd portret van zijn leefwereld, met prachtige natuuropnames. Deels gefilmd vanuit een bootje, wat daar het makkelijkste vervoersmiddel is.’

    foto
  • Jan-Heins keuze uit de fotocollectie van EYE: foto 4

    donderdag 8 januari 2015

    Naar aanleiding van zijn afscheid van EYE als beheerder van de fotocollectie hebben we Jan-Hein Bal gevraagd zijn favoriete foto’s te kiezen uit de meer dan 700.000 foto-items: van stills, setfoto's en portretten tot prentbriefkaarten en lobbycards. Welke foto's hebben op hem de meeste indruk gemaakt? Vandaag foto 4.

    Foto 4 Still uit Die Nibelungen: Siegfried (Fritz Lang, 1924, Duitsland), fotograaf Horst von Harbou

    ‘Dit eerste deel van Die Nibelungen is een erg lange en langzame, maar toch fascinerende film gebaseerd op een Noors-Germaanse saga over de held Siegfried, die alles inzet in zijn strijd om zijn geliefde Kriemhilde te veroveren, waaronder het dragen van een onzichtbaarheidsmantel. Een kolossale productie met adembenemende decors die werd opgenomen in de Ufa-filmstudio's. Net als bij de vorige foto spreekt hier de combinatie van fantasie en oude architectuur op deze foto me heel erg aan.’

    foto
  • Jan-Heins keuze uit de fotocollectie van EYE: foto 3

    woensdag 7 januari 2015

    Naar aanleiding van zijn afscheid van EYE als beheerder van de fotocollectie hebben we Jan-Hein Bal gevraagd zijn favoriete foto’s te kiezen uit de meer dan 700.000 foto-items: van stills, setfoto's en portretten tot prentbriefkaarten en lobbycards. Welke foto's hebben op hem de meeste indruk gemaakt? Vandaag foto 3.

    3. Still uit Andrei Rublev (Adrei Tarkovski, 1966, Rusland), fotograaf onbekend

    ‘Ik heb iets met kostuumfilms en Andrei Rublev is de mooiste film van Tarkovski. Het is een historisch epos over het leven van een iconenschilder, met de nadruk op het tijdperk waarin hij leefde. De compositie is prachtig en ik ben ook dol op silhouetten, die je eigenlijk op bijna al mijn favoriete filmfoto's ziet. Dit effect verkrijg je door tegenlichtopnames.’

    foto
  • Jan-Heins keuze uit de fotocollectie van EYE: foto 2

    dinsdag 6 januari 2015

    Naar aanleiding van zijn afscheid van EYE als beheerder van de fotocollectie hebben we Jan-Hein Bal gevraagd zijn favoriete foto’s te kiezen uit de meer dan 700.000 foto-items: van stills, setfoto's en portretten tot prentbriefkaarten en lobbycards. Welke foto's hebben op hem de meeste indruk gemaakt? Vandaag foto 2.

    Foto 2 Still uit Fitzcarraldo (Werner Herzog, 1982, Duitsland), fotograaf Beat Presser

    ‘Mijn favoriete speelfilm van Werner Herzog, Fitzcarraldo, is volledig op locatie geschoten in de jungle en heeft een waanzinnig plot: een idioot die het plan heeft om een opera te bouwen in de jungle van Brazilië. Hiervoor moet hij een stoomboot aan de andere kant van een berg zien te krijgen. Er zijn in deze film geen special effects gebruikt; het schip is echt de berg opgetrokken. Herzog ontzag zichzelf op geen enkele manier. Hij is een geobsedeerd filmer van mensen met obsessies.’

    foto
  • Jan Heins keuze: de mooiste filmfoto's uit de collectie van EYE

    maandag 5 januari 2015

    Het was het einde van een tijdperk: Jan-Hein Bal, beheerder van de collectie filmfoto’s, heeft na eenenveertig jaar afscheid genomen van EYE. Daarom hebben we Jan-Hein (die overigens nog wel als vrijwilliger blijft werken bij EYE, maar nu bij de affichecollectie) gevraagd zijn favoriete foto’s te kiezen uit de meer dan 700.000 foto-items in de collectie: van stills, setfoto's en portretten tot prentbriefkaarten en lobbycards. Wat maakt voor hem een filmfoto bijzonder? Hoe verzamelde hij al die foto’s? En welke beelden staan in zijn geheugen gegrift?

    Jan-Hein aan het werk bij het Filmmuseum in 2000

    In de eerste helft van zijn carrière, vanaf 1973, werkte Jan-Hein als bibliotheekmedewerker bij het toenmalige Filmmuseum. 'Toen er rond 1991 een reorganisatie kwam, stelde toenmalig directeur Hoos Blotkamp voor dat ik op een andere afdeling ging werken. De Filmgerelateerde collecties waren nog onbemand, dus ik kon kiezen wat ik wilde doen, een enorme luxe.’
     
    Het leukste aan zijn werk vond hij het identificeren van foto's. ‘Bepalen bij welke film een foto hoort of wie erop staan. We kregen setjes foto's van distributeurs, keurig geordend, maar ook schenkingen met losse foto's van verzamelaars, zonder enig idee bij welke films ze horen. Dat was een heel gepuzzel, maar een leuke uitdaging.’
     
    ‘Er kwamen altijd ontzettend veel stills en divaportretten uit Hollywoodfilms binnen. Maar de focus lag bij EYE toch wel altijd op het verzamelen van Nederlandse filmfoto's. Interessant is de verandering in hoe er tegen de filmfoto's werd aangekeken. Vroeger ging het meer om hun functie: wat vertellen ze over de film? Nu is er meer aandacht voor foto’s als op zich staand object en worden ze soms zelfs als kunst gezien. Een soort museale herwaardering.’
     
    Tot op het laatst deed Jan-Hein nog bijzondere ontdekkingen. Zo tikte hij dit voorjaar nog voor 50 Euro een collectie foto's van Amsterdamse bioscoopreclames in de jaren dertig op de kop (Zie het blogartikel hierover).'Ik vond ze via een oud-filmoperateur uit Amsterdam die overleden was. Echt een unieke collectie die tegelijk zowel de geschiedenis van bioscopen als het Amsterdamse straatleven in die tijd in beeld brengt.’ 
     
    Over naar de selectie van Jan-Hein, wat natuurlijk een bijna onmogelijke opgave was. Welke filmfoto’s uit deze enorme collectie zijn hem het meest bijgebleven en waarom? Bereid je voor op zes iconische foto’s uit de filmgeschiedenis! Vandaag nummer 1, en we houden de spanning erin: de komende dagen volgen de andere foto's.
     

    Still uit Nosferatu: Phantom der Nacht (Werner Herzog, 1979, Duitsland), fotograaf Claude Chiarini

    ‘Werner Herzog is een van mijn meest geliefde regisseurs. Maar deze remake van F.W. Murnau's horrorfilm Nosferatu, eine Symphonie des Grauens, die deels in Delft opgenomen is, vind ik te afstandelijk en gestileerd. Toch vind ik deze foto prachtig, louter vanwege de compositie. Mooi uitgewogen, symmetrisch en rijk aan detail. Eigenlijk is dit bijna geen filmstill, meer een kunstfoto. Op de meeste filmfoto's staan namelijk acteurs, deze trekken van oudsher de meeste aandacht in de vitrine van de bioscoop.’
    foto

Pagina's