attractie of realisme

In 1995 werd er in het toenmalige Filmmuseum een conferentie georganiseerd over kleur in de vroege film. De belangrijkste vraag die werd gesteld was of er een duidelijke bedoeling te zien was bij het gebruik van kleur; met name bij tinting of toning.

Was er sprake van een code waarbij een bepaalde kleur stond voor een emotie (bijvoorbeeld rood voor gevaar), of een plaats- of tijdsbepaling (geel voor overdag en buitenshuis; blauw voor nacht en buitenshuis)? Of was er veel meer sprake van een attractionele waarde waarbij kleur vooral werd gebruikt om het plezier van het kijken te vergroten?

geen eenduidig oordeel

Na drie dagen kijken en discussiëren kwam men tot de slotsom dat er geen eenduidig oordeel was te vellen. Kleuring werd vaak gebruikt om narratieve structuren te ondersteunen of de natuurgetrouwheid te benadrukken, maar zeker niet in alle gevallen.

rode vuurzee

Zo lijkt het logisch om een film over een grote brand (De Petroleumbrand te Vlissingen: een overzicht van de ruïne; Pathé Frères, 1917 [?]) rood te kleuren in verband met de aard van het onderwerp. Maar bij het bekijken van de film valt de narratieve betekenis die de rode tinting heeft volkomen in het niet bij de visuele impact. Het is niet het nieuwsonderwerp dat de kijker bijblijft, maar de sensatie van het felrood gekleurde filmbeeld.

Om deze video te bekijken moet je cookies accepteren klik hier

Ook bij de eerder genoemde film De molens die juichen en weenen is er duidelijk sprake van attractioneel kleurgebruik. Zeker bij de apotheose van de film: het afbranden van de molen. Maar in het eerste deel van de film is het kleurgebruik meer gericht op een de natuurlijke weergave en op de versterking van de narratieve structuur.

routinematige tinting

In de vroege Nederlandse film wordt tinting met grote regelmaat toegepast, maar het visuele spektakel van de Petroleumbrand te Vlissingen en de slotscène uit De molens die juichen en weenen is zeldzaam in de Nederlandse film. Over het algemeen is het gebruik van tinting min of meer routinematig; het wordt toegepast als een vanzelfsprekendheid en niet om extra accenten te zetten.

Wat niet wegneemt dat tinting in combinatie met toning af en toe van een verbluffende schoonheid is, getuigende de beelden van Holland in ijs (Willy Mullens; 1917) of de stedenfilm Arnhem en omstreken (Willy Mullens; 1919).

Om deze video te bekijken moet je cookies accepteren klik hier

Om deze video te bekijken moet je cookies accepteren klik hier

Bij films als Het vervloekte geld (Alfred Machin; 1912) en Alexandra (Theo Frenkel sr; 1922) zien we dat kleur vooral wordt gebruikt om de dramatiek van het verhaal te verduidelijken of te versterken.

het vervloekte geld - kleur voor drama

Het vervloekte geld  is een kort vissersdrama. De eerste scènes – de introductie van de hoofdpersonen en het begin van de intrige – zijn getint in een neutrale sepiakleur. Pas als de vissersboot uitvaart op volle zee worden de buitenscènes blauw getint. De brand – waarbij een van de vissers om het leven komt – is rood getint. Daarna zijn alle scènes – de afwikkeling van het verraad – zwart-wit.

Het gebruik van tinting is hier gebruikt om de plaatsbepaling aan te duiden (blauwe tinting op zee) maar ook om de dramatiek van de scheepsbrand (rode tinting) te versterken.

Om deze video te bekijken moet je cookies accepteren klik hier

 

Alexandra - natuurgetrouw sepia

Alexandra is een lang melodrama over een vrouw die haar echtgenoot ontvlucht. Op haar reis komt ze een wanhopige miljonair tegen die zelfmoord wil plegen. Zij overtuigt hem dit niet te doen en ze worden verliefd op elkaar. Haar gezondheid is echter broos; voor zij sterft laat zij de miljonair beloven met een jonge vrouw – zijn beschermelinge – te trouwen.

Bijna de gehele film is getint in sepia en lichtblauw, kleuren die de natuurgetrouwheid accentueren. Dit wordt nog extra aangezet in scènes die paars (voor een exotisch interieur in Noord-Afrika) en roze (voor een boudoir) zijn gekleurd. Slechts in enkele gevallen wordt hiervan afgeweken: een dramatische scène waarin de echtgenoot van de vrouw probeert haar slaapkamer binnen te dringen is roodgekleurd en de intieme scènes in de Alpen waarin de miljonair en Alexandra over hun verleden praten zijn donkerblauw getint. Door deze kleine afwijkingen van het natuurgetrouwe kleurspectrum, worden de dramatiek en betekenis van deze scènes extra benadrukt.

Om deze video te bekijken moet je cookies accepteren klik hier