inkleuring, tinting en toning

In de collectie van EYE zijn opnamen van ingekleurde danseresjes (Les Parisiennes; 1897) en van een treinrit door het noordelijke deel van Wales (Conway Castle -  Panoramic View of Conway on the L. & N.W. Railway; 1898).
In beide gevallen is handmatig een kleur aangebracht op delen van de film.

  • Les Parisiennes

  • Conway Castle - Panoramic View of Conway on the L. & N.W. Railway

Aan het begin van de twintigste eeuw zien we dat steeds vaker ingekleurde films worden vertoond. Ambulante vertoners als de gebroeders Mullens (Alberts Frères), Alex Benner en later ook Jean Desmet prijzen in hun advertenties de nieuwste ingekleurde films aan.

de kleuren van Pathé Frères

Het merendeel van deze films is afkomstig uit de ateliers van de Franse maatschappij Pathé Frères. De ingekleurde films van deze maatschappij waren het hoogtepunt van filmisch kunnen en Pathé domineerde de filmwereldmarkt.

  • La poule aux oeufs d’or (Frankrijk, Pathé Frères, 1905)

Ook in Nederland nam Pathé Frères het voortouw bij het maken van ingekleurde films. In de winter van 1905-1906 had Pathé al een kantoor in Amsterdam geopend voor verkoop en distributie van films en rond 1910 werd dit filiaal ook gebruikt voor filmproductie: de Belgische regisseur Alfred Machin kwam naar Nederland en maakte in opdracht van Pathé de film Comment se fait le fromage de Hollande (1909).

De molens die juichen en weenen

Een aantal jaar later kwam Machin een tweede keer naar ons land. Nu om voor Pathé een aantal korte speelfilms te vervaardigen. Films waarin het Hollandse landschap en de couleur locale een belangrijke ingrediënt vormden en die vooral bestemd waren voor de buitenlandse markt.

Een van de mooiste en interessantste films die hij maakte was het korte drama De molens die juichen en weenen (1912). Een film over een zwerver die als wraak op een molenaar diens molen in de brand steekt. De film lijkt een staalkaart van wat er op dat moment mogelijk is op het gebied van kleur.

Om deze video te bekijken moet je cookies accepteren klik hier

stencilling

De film begint met een scène die door middel van stencilling is ingekleurd. Met een sjabloon kon een gedeelte van het filmbeeld relatief snel worden gekleurd. Door gebruik te maken van verschillende sjablonen konden binnen één filmbeeld verschillende kleuren worden weergegeven.

tinting: verfbad

Later in de film zijn een aantal scènes met een egale kleur. Dit wordt bereikt door de film geheel in een kleurbad te dompelen (of de film te printen op filmstock die vooraf in een kleurbad was gedompeld). Door deze behandeling krijgt de gehele filmstrook - zowel het filmbeeld als de randen daarbuiten - een egale kleur. Het is een eenvoudig procedé dat in eerste decennia van de film erg populair was. Deze wijze van kleuring wordt aangeduid met tinting.

toning: chemische reactie

Ook een derde kleurprocedé is te zien in De molens die juichen en weenen: toning. Bij toning worden de zilverdeeltjes in de filmemulsie met chemicalieën omgezet in een zilververbinding. Hierdoor krijgen de zwarte en grijze kleurvlakken binnen een filmbeeld - de delen waar zilver in zit - een andere kleur.

een voorbeeld van toning: sepia

Een bekend voorbeeld is het omzetten van zilver naar zilversulfide door middel van een bad met natiumsulfide. Hierdoor krijgen de zwarte en grijze kleurvlakken een sepiatoning. Door gebruik te maken van andere verbindingen kunnen andere kleurtoningen verkregen worden.

Toning is te herkennen doordat - in tegenstelling tot bij tinting - alleen de zwarte en grijze vlakken een nieuwe kleur krijgen. De ‘witte’ of transparante vlakken, die geen zilver bevatten, blijven ongekleurd. De randen van de drager blijven eveneens ongekleurd, omdat die geen zilver bevatten.

  • stencilling

  • tinting

  • toning

  • tinting en toning gecombineerd

Fantasia of Color in Early Cinema

In 2015 verscheen het boek Fantasia of Color in Early Cinema, een glorieuze bloemlezing van kleuring in de vroege film, aan de hand van een ruime greep uit de collectie van EYE.

EYE heeft enkele films die in deze uitgave worden uitgelicht online gezet, u kunt deze hier bekijken. Er zullen regelmatig titels aan de playlist toegevoegd worden.