Collectieblog

  • Kroniek Cinétol: van buurtbioscoop tot internationaal fenomeen

    Monday 9 May 2016


    Tot 26 mei 2016 is in OBA-locatie Cinétol aan de Tolstraat in de Pijp nog de overzichtstentoonstelling  “Kroniek Cinétol: van theosophische tempel tot bibliotheek: een historisch overzicht” te bezoeken. Het rijksmonument waar nu de openbare bibliotheek gevestigd is, werd gebouwd in 1926 onder de stijl van het Nieuwe Bouwen. Achtereenvolgens diende het gebouw als theosofische tempel, theater, synagoge, bioscoop, moskee en nu al dertig jaar als bibliotheek. Het huisvestte de bioscopen Thalia (1942-1944), Cultura (1946-1954) en Cinétol (vanaf 1954) tot de sluiting in 1979. Onder directeur en programmeur Cor Koppies werd Cinétol een belangrijke bioscoop met premières, klassiekers, festivals en discussies, met gasten als Jan Blokker, François Truffaut en Ingmar Bergman. Films van onder meer Akira Kurosawa, Jean Eustache, Eric Rohmer, Alfred Hitchcock, Charles Chaplin, Louis Malle, Federico Fellini en vele anderen werden vertoond.

          AJR filmposter, EYE Filmgerelateerde collecties, 1957

    Duikend in het archief van EYE zijn er vele publicaties te vinden over Cinétol, haar directeur en programmering. Mooi zijn bijvoorbeeld de posters van de Amsterdamse Jeugdraad, die voorstellingen in Cinétol organiseerde. Sowieso wist veel jeugd Cinétol te vinden, niet alleen de jeugd uit de Pijp. Koppies organiseerde er nachtelijke “teach-ins” die zelfs op landelijk niveau bekendheid verwierven. Zelf was hij op zijn achttiende als leerling-operateur begonnen bij datzelfde Cinétol, dat in de jaren vijftig samen met het Leidsepleintheater en de Uitkijk werd geëxploiteerd. Langs deze theaters wist hij op te klimmen tot chef-operateur en technisch bedrijfsleider. Toen werd besloten dat het noodlijdende Cinétolgebouw moest worden afgestoten, wist Koppies, amper 25 jaar, het zich toe te eigenen. Als directeur én operateur startte hij met een programma over Ingmar Bergman (“Is Ingmar Bergman een charlatan?”). Zo werd al gauw de toon gezet voor een bijzondere bioscoop. Koppies raakte geregeld in de clinch met de Filmkeuring of de Bioscoopbond, door themareeksen te organiseren over de Nouvelle Vague, de Britse Free Cinema en Italiaanse films, omdat de bond vereiste dat films een hele week draaiden.
    Vele regisseursprogramma’s en themareeksen zouden volgen. Ook de nachtvoorstellingen, een unicum in die tijd, waren zeer geliefd. Koppies, die met zijn onafhankelijke bioscoop bekend stond als kleine zelfstandige in het commerciële bioscooplandschap, schroomde niet om tot onconventionele methoden over te gaan om titels te bemachtigen die hij wilde vertonen. Vond hij een film niet of te duur op filmmarkten in Cannes en Parijs, dan benaderde hij de Franse ambassade gewoon zelf voor de import. Hij zocht, zoals hij zelf zei, naar een andere manier van film verkopen. Desondanks was Koppies niet vreemd van een beetje amusement, naast de artistiekere titels. Zo haalde hij King Kong naar zijn Cinétol-theater, een kaskraker. Fantastische film, zo werd opgetekend uit zijn mond. (Artikel “Alles laten zien wat interessant is” in De Tijd/Maasbode, 2-12-1966). In 1979 sloot Cinétol en ging Koppies een nieuw avontuur aan op de Lijnbaansgracht, het welbekende Cinecenter.


      Cinétol-button, EYE Filmgerelateerde collecties, jaar onbekend
     

    Er zijn twee publicaties uitgegeven naar aanleiding van de tentoonstelling, beiden zijn opgenomen in de bibliotheek van EYE. Ook zijn er zoals gezegd veel posters, parafenalia en knipsels te vinden over Cinétol en Cor Koppies, die zeker de moeite zijn om na te slaan in de vernieuwde EYE Study vanaf oktober. Tot die tijd zijn er ook andere online bronnen waarin Cinétol terug te vinden is, zoals het In Memoriam-artikel over Koppies van Hans Beerekamp en de Cinétol-advertenties in de Delpher-krantenbank.





     

    Cinétol, Cor Koppies, collectie, filmgerelateerd, Jan Blokker, François Truffaut, Ingmar Bergman, Amsterdamse Jeugdraad, kroniek