Ida Lupino: vrouw in de mannenwereld van Hollywood

De gleufhoed en de revolver, de cynische detective en de femme fatale: met die vaste attributen gaf film noir een rauwe en onmiskenbaar masculiene twist aan het Hollywood-melodrama van de jaren 40. Masculien is ook de lijst van regisseurs die zich op het genre stortten: The Hitch-Hiker is de enige klassieke film noir die door een vrouw werd geregisseerd. Hoe wist Ida Lupino in het Hollywood van die dagen de rol van regisseur te claimen, en waarom was dat voor een vrouw zo ongewoon?

Door Sasja Koetsier22 juli 2021

Ida Lupino in They Drive By Night (Raoul Walsh, US 1940)
Ida Lupino in They Drive By Night (Raoul Walsh, US 1940)

Ida Lupino, afkomstig uit een Britse theaterfamilie, werkte al sinds het begin van de jaren 30 als actrice in Hollywood. Ze stond onder contract bij Paramount en Columbia, waar ze diverse hoofdrollen speelde voordat ze begin jaren 40 bij Warner Bros. haar meest iconische rollen vertolkte in de films noirs They Drive by Night en High Sierra, beide met Humphrey Bogart als tegenspeler en geregisseerd door Raoul Walsh.

Haar beroepseer bracht Lupino regelmatig in conflict met studiobazen. Kritisch over de kwaliteit van sommige aangeboden rollen, wees ze filmaanbiedingen af of stelde ze scriptwijzigingen voor. Zulke inhoudelijke bemoeienis werd haar niet in dank afgenomen en uiteindelijk stapte ze in 1947 op bij Warner om op freelancebasis haar lucratieve acteercarrière te vervolgen. Tegelijkertijd begon ze haar aandacht te verleggen naar iets wat ze al die jaren op de set uitvoerig had kunnen bestuderen: filmregie.

Om die ambitie te verwezenlijken richtte ze met haar echtgenoot, de Amerikaanse filmproducent en scenarist Collier Young, de onafhankelijke productiemaatschappij The Filmmakers Inc. op. Want dat de studio’s die Lupino als actrice al te eigengereid vonden, haar de ruimte zouden bieden om te regisseren, was uitgesloten. Vanaf de jaren 20, het moment waarop de grote studio’s de filmproductie gingen domineren, was het aantal vrouwen dat in deze industrie werkte over de hele linie sterk gedaald. In tien jaar tijd halveerde het aantal vrouwenrollen en daalde het aantal vrouwen dat films produceerde of regisseerde geleidelijk tot nul.

still uit Never Fear (Ida Lupino, US 1949)
still uit Never Fear (Ida Lupino, US 1949)

Obsessieve controledrang

In de vroege periode van de film speelden illustere vrouwen als Alice Guy-Blanché, Lois Weber of Alla Nazimova in Hollywood nog een prominente rol in de ontwikkeling van het nieuwe medium. Het was destijds niet ongewoon dat makers heel verschillende taken in het productieproces vervulden: scenario, regie, montage, art direction en productie waren rollen die soms gecombineerd werden met optredens voor de camera.

Tegelijk met de meer rigide taakverdeling die ontstond toen grote studio’s het totale productie- en distributieproces gingen domineren, werd het voor vrouwen veel moeilijker om ‘gecast’ te worden in een creatieve functie. En wie vóór de camera belandde moest zich – zoals Lupino ervoer – niet bezighouden met inhoudelijke zaken. Andersom mengden studio’s zich wel diepgaand in het privéleven van hun sterren. Naast make-overs, dieetregimes en de eis dat zij op elk moment klaar moesten staan voor een persfotograaf, waren er verboden of juist gearrangeerde huwelijken en zelfs gedwongen abortussen. Mannelijke acteurs werden in mindere mate aan de obsessieve controledrang van de studio onderworpen – tenzij ze homoseksueel waren.

Mannen namen kort gezegd de regie in Hollywood – met als opmerkelijke uitzondering Dorothy Arzner, de eerste (en naast Lupino de enige) vrouw die in de klassieke Hollywoodperiode die begin jaren 60 eindigde, kon toetreden tot de Directors Guild of America. Arzner werkte zich op van de typekamer via de montagetafel tot de regisseursstoel en regisseerde voor onder meer Paramount en MGM tussen 1927 en 1943 achttien films, waarvoor ze soms zelf de scenario’s schreef. Dat zij na 1943 niet meer werd benaderd door de grote studio’s weet ze een kwart eeuw later in een interview aan de invloed van MGM-oprichter Louis B. Mayer, die het gerucht verspreidde dat ze ‘moeilijk was om mee te werken’ – woorden die, uitgesproken door machtige mannen in Hollywood, nog altijd carrières in één klap kunnen breken.

still uit Not Wanted (Elmer Clifton & Ida Lupino, US 1949)
still uit Not Wanted (Elmer Clifton & Ida Lupino, US 1949)

Gijzeling

In de zes jaar die verstreken na Arzners laatste film First Comes Courage werd in Hollywood geen enkele film geproduceerd met een vrouw als regisseur. Toen The Filmmakers Inc. in 1949 hun eerste film Not Wanted uitbrachten stond Ida Lupino, die de regie had overgenomen van de door ziekte uitgeschakelde Elmer Clifton, niet op de titelrol, maar voor de later dat jaar uitgebrachte film Never Fear kreeg ze de volle regiecredit. Ze zou nog vier films regisseren voordat de productiemaatschappij in 1955 werd ontbonden en Lupino een productieve carrière als televisieregisseur begon.

The Hitch-Hiker (1953) was haar voorlaatste filmproductie en dankt zijn categorisering als film noir aan Lupino’s donkere kijk op de verknipte psyche van een misdadiger, terwijl haar aandacht voor de positie van zijn slachtoffers – twee mannen die tijdens een zenuwslopende kidnapping door de psychopaat voortdurend worden getest op hun mannelijkheid – hem juist onderscheidt van de meeste films in het genre. Spoiler alert: niet het cynische machismo van de schurk overwint, maar de onderlinge solidariteit van de twee vrienden. De industrie waaruit de film voortkwam is tot op heden nog altijd bezig zich aan die gijzeling te ontworstelen, maar Ida Lupino wees alvast de weg.

Film Noir – The Dark Side of Hollywood

Film Noir

Eye presenteert deze zomer een uitgebreid programma rond de klassieke film noir, met meesterwerken als The Third Man en In a Lonely Place, met Humphrey Bogart. Met vintage 35mm-prints en fonkelnieuwe restauraties.

Bekijk het programma
campagnebeeld Women Make Film: A New Road Movie Through Cinema (Mark Cousins, GB 2019)

Women Make Film

Vanaf 2 september 2021 is Women Make Film: A New Road Movie Through Cinema van Mark Cousins te zien in Eye. De film is een epische 14-uur durende roadtrip door de filmgeschiedenis, gezien door de ogen van de grootste vrouwelijke regisseurs. De serie is ook als lezingenreeks te volgen.

Lees meer over Women Make Film
still uit The Hitch-Hiker (Ida Lupino, US 1953)
still uit The Hitch-Hiker (Ida Lupino, US 1953)