Skip to content

In the Heat of the Night: De klap die de filmgeschiedenis veranderde

The Black Archives’ Isabelle Britto plaatst ‘the slap heard around the world’ uit In the Heat of the Night in een historische context. Waarom maakte deze klap zo’n indruk in 1967, en wat maakte Sidney Poitier zo’n bijzondere acteur?

still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)
still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)
still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)
still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)

Wanneer in een dorp in Mississippi in 1967 een witte man wordt vermoord, wordt er al snel vanuit gegaan dat de moord is gepleegd door een Zwarte man die zich toevallig in het treinstation van het dorp bevindt. De man, Virgil Tibbs, blijkt een succesvolle detective uit Philadelphia te zijn, gespecialiseerd in moordzaken.

Samen met de lokale politie commissaris onderzoekt Tibbs de moord, en vindt uiteindelijk de moordenaar. Dit alles niet zonder gevaar voor eigen leven; Tibbs ervaart namelijk veel racisme in het dorp en wordt zelfs twee keer bijna gelyncht door de lokale bevolking die niet blij is met een Zwarte man in een positie van autoriteit.

Dit is het plot van Norman Jewison’s In the Heat of the Night (US 1967) waarin Virgil Tibbs wordt gespeeld door Sidney Poitier. Kijkend naar de geschiedenis van de Amerikaanse staat zijn de gebeurtenissen in de film niet vreemd. Mississippi was en blijft een van de meest gesegregeerde staten, en de staat waarin het grootste aantal lynchings heeft plaatsgevonden. Het is de staat die pas in 2013 - na een poging in 1995 - het Dertiende Amendement van de Grondwet betreffende de afschaffing van slavernij heeft geratificeerd.

still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)
still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)
still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)
still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)

Er is een scène in de film die eruit springt; na een klap te hebben gekregen van een plantage-eigenaar die niet blij is dat hij ondervraagd wordt door een Zwarte man, geeft Tibbs de plantagehouder een klap terug. Deze klap wordt ook wel de ‘slap heard round the world’ genoemd, ofwel ‘de klap die over de hele wereld werd gehoord’. Maar waarom was deze klap zo revolutionair?

still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)
still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)
Je moet cookies accepteren om dit te kunnen kijken.
placeholder video In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)
Bekijk de scène uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)

De geschiedenis van de Zwarte Amerikaanse aanwezigheid in films is complex. Hoewel Zwarte personages al in vroege films aanwezig waren, werden deze vaak gespeeld door niet-Zwarte acteurs. Sterker nog, de personages waren vaak stereotypische karikaturen van Zwarte mensen, gespeeld door witte acteurs om Zwarte mensen voor gek te zetten.

Een goed voorbeeld hiervan is de film The Birth of a Nation (1915) waarin Zwarte mensen werden afgebeeld als lui, onintelligent en gevaarlijk, in het specifiek jegens witte vrouwen. De film zorgde voor een herleving van de uiterst racistische en gevaarlijke haatgroepering Ku Klux Klan (KKK).

Uitzonderingen daargelaten bleef het beeld van Zwarte inferioriteit in film dominant. Dit was niet zo gek, veel van deze films bouwden namelijk voort op een langere traditie van minstrel shows. Minstrel shows waren theaterstukken waarin witte acteurs in blackface op een jolige manier karikaturen van (tot slaaf gemaakte) Zwarte mensen verbeeldden. Zwarte mensen werden vaak als simpel, lui, blij, of agressief afgebeeld.

Opvallend was dat minstrel shows, voor het eerst ontstaan rond 1830, geruime tijd de meest populaire vorm van vermaak waren in de Verenigde Staten: onder jong en oud, onder alle sociale klassen, en ook onder presidenten zoals Abraham Lincoln. Minstrel shows werden zelfs vertoond tijdens diplomatieke overleggen met landen als Japan.

De eerste Zwarte Amerikaan die een Academy Award zou winnen, was Hattie McDaniel in 1939 voor haar rol als Mammy in Gone with the Wind. Ook het mammy figuur was een overblijfsel van de minstrel show en de slavernij die eraan vooraf ging. De mammy karikatuur was een moederlijke en vaak simpele Zwarte vrouw met overgewicht die zorgde voor de kinderen van de witte plantage eigenaren. Tijdens de Oscaruitreiking mocht McDaniel niet aan tafel zitten bij de rest van de acteurs, maar moest dineren aan een gesegregeerde tafel aan de zijkant van de ruimte.

Hattie McDaniel met haar Academy Award voor Gone with the Wind (1939)
Hattie McDaniel met haar Academy Award voor Gone with the Wind (1939)
Sidney Poitier met zijn Academy Award voor Lilies of the Field (1963)
Sidney Poitier met zijn Academy Award voor Lilies of the Field (1963)

Hoe bijzonder is het dan dat Sidney Poitier binnen deze context al in 1963 een Oscar won voor zijn rol in Lilies of the Field waarin hij een niet-stereotype klusjesman speelt die een kerk bouwt voor een groep nonnen.

still uit Lilies of the Field (Ralph Nelson, US 1963)
still uit Lilies of the Field (Ralph Nelson, US 1963)

Poitier werd geboren in Miami in 1927 als zoon van twee landbouwers uit de Bahama’s. Na in de Bahamas te zijn opgegroeid, keerde Poitier op zijn vijftiende terug naar Amerika en belandde hij na een kort carrière in het leger bij het American Negro Theater. Poitier werd pas bij zijn tweede poging aangenomen omdat hij de eerste keer werd afgewezen vanwege zijn sterke accent. Het lukte hem zijn accent af te leren, en hij begon een zeer rijke carrière in Broadway en film.

Poitier stond erom bekend geen stereotype rollen aan te nemen, en hiermee juist geen onderdeel te worden van de lange traditie van stereotypering van Zwarte mensen in theater en film.

“Het soort n*g*r dat op het scherm speelde was altijd negatief, hansworsten, clowns, schuifelende butlers, echt buitenbeentjes. Dit was de achtergrond toen ik 20 jaar geleden langskwam, en ik ervoor koos om niet deel te nemen aan de stereotypering. Ik wil dat mensen bij het verlaten van het theater het gevoel hebben dat het leven en de mens de moeite waard zijn. Dat is mijn enige filosofie over de films die ik maak.”

Sidney Poitier, 1967

still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)
still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)

Toch was en er is kritiek geweest op het werk van Poitier omdat zijn personages vaak vanuit de ‘de witte blik’ vertolkt werden. Dit betekent dat zijn personages bijna allemaal niet dreigend, maar juist zachtaardig, extreem rationeel, en weinig seksueel (vaak zonder romantische tegenspeler) waren. Al met al heel erg behapbaar en acceptabel voor het progressieve witte publiek.

Sidney Poitier en Harry Belafonte
Sidney Poitier en Harry Belafonte

Dit betekende echter niet dat de gematigde personages een reflectie waren van zijn eigen leven. Poitier was namelijk zelf actief betrokken bij de Burgerrechtenbeweging van de jaren 50 en 60. Samen met acteur Harry Belafonte probeerde Poitier in 1964 zelfs 70.000 dollar af te leveren aan activisten in Mississippi, maar moesten zij vluchten voor hun leven toen zij achterna werden gezeten door leden van de Ku Klux Klan die wapens afvuurden op de acteurs.

In deze context is het niet vreemd dat Poitier er na het lezen van het script van In the Heat of the Night op stond dat de ‘wederklap’ aan de witte plantage-eigenaar toegevoegd zou worden. Poitier zei zelf dat hij de rol alleen zou doen als ‘instinctief’ mocht reageren, en dat hij in zijn eigen leven de klap van de plantage-eigenaar niet lijdzaam ondergaan zou hebben.

still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)
still uit In the Heat of the Night (Norman Jewison, US 1967)

‘De klap die over de hele wereld werd gehoord’ blijft een van de meest iconische momenten, niet alleen in de lange carrière van Poitier maar ook in de geschiedenis van Hollywood. Poitier was een van de pioniers op het gebied van ware representatie van Zwartheid in film, en zijn nalatenschap zal hem nog lang overleven.

poster Sidney Poitier & Denzel Washington

Films, talks & events

In the Heat of the Night, Lilies of the Field, Buck and the Preacher (met Poitier Harry Belafonte) en meer zie je deze zomer in Eye Filmmuseum tijdens het Sidney Poitier & Denzel Washington filmprogramma.

campagnebeeld The Black Archives: Facing Blackness

The Black Archives

Bezoek Facing Blackness bij The Black Archives voor meer informatie over de geschiedenis van racistische karikaturen in Nederlandse context en het verzet ertegen, tot het einde van het jaar.

Bezoek The Black Archives