Eye Filmmuseum is toegankelijk met een geldige QR-code in de CoronaCheck-app of uitgeprint (13+) en geldig ID (14+).

Per 28 november is Eye iedere dag open tot 17:00, en geldt de 1,5-meterregel en mondkapjesplicht ook binnen.

Meer informatie
Sluit

Romancing Nature: het verlangen te verdwijnen

Kijken we vooral naar de natuur – als troost of als gebruiksvoorwerp – of zijn we er onderdeel van? Cinema Ecologica: Romancing Nature duikt in de romantische natuurervaring, van het Sublieme en de diepgekoesterde wens om in de natuur op te gaan, tot nieuwe levensvormen in een spectaculaire VR.

Door Mariska Graveland02 november 2021

Het was een kleine bes die hem de das om deed. En zijn plannen waren nog wel zo groots. Chris McCandless verbrandde zijn creditcard en trok de wildernis van Alaska in om daar helemaal in zijn eentje te overleven. Zijn bivak werd een oude verlaten bus – slechts voor een paar maanden. Want de bessen die hij daar vlakbij plukte bleken dodelijk giftig.

still uit Into the Wild (Sean Penn, US 2007)
still uit Into the Wild (Sean Penn, US 2007)

Was zijn romantische idee van de wildernis een misverstand, ingefluisterd door de invloedrijke Franse filosoof Rousseau? Die vond de beschaving maar verderfelijk, we zouden juist terug moeten naar de natuurlijke staat van de mens. Maar moet je daarvoor in je eentje de natuurkrachten trotseren? De oorspronkelijke bewoners van de arctische gebieden denken daar zelf anders over, die verplaatsen zich al eeuwen in groepen, niemand zondert zich af. Wat zocht McCandless daar dan? Misschien was het de leegte, een plek zonder constructies en sturing. Een mensloze wereld. Sean Penn verfilmde zijn verhaal in Into the Wild, dat zou uitgroeien tot een iconische film over onze romantische natuurervaring.

Blijkbaar zit het verlangen om onderdeel uit te maken van iets groters dan jezelf diep in ons. En als religie dat niet meer biedt, kan ‘de natuur’ dat gat misschien opvullen. Toch lukt het vaak niet om je echt verbonden te voelen met het levende netwerk. We zijn te vaak nog toeschouwers van de natuur, een buitenstaander, of erger: exploitanten, opgesloten in onze beperkte blik die vooral ziet wat je herkent.

Toch dringt het besef dat de mens ook een dier is tot steeds meer mensen door. Biologen als Lynn Margulis hameren er al jaren op dat symbiose een drijvende kracht is van de natuur, en niet alleen concurrentie en strijd. Ook de kwantumfysica leert ons: zelfs op het kleinste niveau bestaat iets alleen in relatie tot iets anders. Alles is van invloed op elkaar en zet een keten van reacties in gang. Afzondering zou dan juist onnatuurlijk zijn.

still uit History of a Tree
still uit History of a Tree

Ook bomen leren ons dat ze elkaar ‘helpen’ via de ondergrondse netwerken van schimmels. In Eye is 16 november History of a Tree te zien, de première van de film van collectief Flatform, een portret van de oudste boom van Italië. Speciale gast is ecofilosoof Emanuele Coccia, auteur van de baanbrekende studie The Life of Plants.

Goede virtual reality helpt om ons iets meer onderdeel te voelen van de omgeving, ook al is het kunstmatig. Symbiosis (13 t/m 27 november) is een spectaculaire VR-ervaring van het Nederlandse collectief Polymorf, waarbij je nieuwe levensvormen ervaart en mens, dier en technologie versmelten.

Je moet cookies accepteren om dit te kunnen kijken.
placeholder trailer Xtended: Symbiosis (VR)
Trailer van Symbiosis.

Kun je wel ‘opgaan in de natuur’? In films vooral door erin te verdwijnen, zoals in Dead Man van Jim Jarmusch, waarin William Blake (Johnny Depp) op een bootje in de rivier zijn einde vindt. Of in Picnic at Hanging Rock van Peter Weir, waarin een groep vrolijke meisjes tijdens een picknick op raadselachtige manier verdwijnt in de Australische outback, alsof ze zijn opgeslokt door de rotsen.

Hoe je juist niet opgaat in de natuur, laat The Trouble with Nature zien. Hierin wandelt de conservatieve filosoof Edmund Burke op veel te mooie schoenen door de Alpen, die vooral als canvas moeten dienen voor zijn ideeën over het Sublieme. De bergen, het bos, de ijsvlakte en de oceaan zijn pas sinds de 18e eeuw plekken waar je dat Sublieme zou kunnen ervaren: het huiveringwekkende genot om oog in oog te staan met de ongetemde en ongerepte wildernis. Alle millennia daarvoor meden mensen die gevaarlijke plekken juist, puur uit lijfsbehoud. Je zou wel gek zijn om dat op te zoeken. Ontdekkingsreiziger Ernest Shackleton deed dat wel, door zich totaal over te geven aan de kou en ontberingen, te zien in South (13 november), een documentaire uit 1919 over de legendarische expeditie van Shackleton naar Antarctica, met live vertolking van een nieuwe score.

Tegenwoordig is reizen omgeven met schuldbewustzijn over onze gigantische ecologische voetafdruk. Theatergroep De Warme Winkel onderzocht of ze een klimaatneutraal toneelstuk konden opvoeren. Ze maakten een tournee op de fiets, het decor en de spullen in een aanhangwagentje, overnachten deden ze bij het publiek thuis. Een oefening in soberheid dus. Of deze klassieke ascese uitkomst biedt is te zien in hun documentaire Afscheidstournee, voor het eerst te zien in Eye op 11 november, met live optreden. Ook Karel Doing voegt de daad bij het woord en maakte de korte film Phytography, waarvoor hij planten filmde, en alleen plantaardige chemie gebruikte bij het ontwikkelen van het beeld.

Still uit Homo Sapiens
Still uit Homo Sapiens

Op de Eye Film Player kun je thuis verder kijken naar films die aansluiten bij Romancing Nature. 7 Peaks van Anna Abrahams is een korte film over de oerwens van de mens, die aan de voet van een berg staat om naar de top te klimmen. Zou je op een berg een overzicht krijgen van ons ingewikkelde bestaan? De mens en zijn overpeinzingen zijn totaal verdwenen in Homo sapiens van Nikolaus Geyrhalter, een uitgestorven industrieel landschap achterlatend.

Ook Digna Sinke is altijd geïnteresseerd geweest in hoe het landschap is gevormd door mensen, schitterend verbeeld in Weemoed en wildernis. Haar documentaires over het Zuid-Hollandse eiland Tiengemeten, waar de boeren moesten wijken voor natuur, zitten vol met strak gekadreerde dijken en kaarsrechte landweggetjes die inmiddels in een natuurgebied zijn veranderd. Sinke’s films lijken pogingen om vast te houden wat onherroepelijk verloren gaat. Bij Sinke lopen mensen, dieren, boerenlandschap en natuur non-hiërarchisch door elkaar. Nu we als mensheid onze verhouding tot de planeet radicaal moeten veranderen, en moeten afdalen vanaf onze troon, geeft ze een inspirerende kijk op de wereld die zich vlak onder je neus afspeelt: alles telt mee.

poster Cinema Ecologica in Eye Filmmuseum
illustratie Joost Stokhof

Programma

Cinema Ecologica: Romancing Nature