Emeritus-hoogleraar Thomas Elsaesser overleden

Thomas Elsaesser - photo by Amanda Gedeon

Drijvende kracht achter filmonderzoek: Thomas Elsaesser. Foto door Amanda Gedeon.

9 december 2019

Prof. dr. Thomas Elsaesser is op 4 december onverwacht overleden in Beijing. Elsaesser richtte de eerste opleiding Film- en Televisiewetenschappen op aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Eye denkt met veel genegenheid terug aan de samenwerking met Elsaesser, in het bijzonder bij het oprichten van de masteropleiding Preservation & Presentation of the Moving Image in 2002/2003. Elsaesser was in 2018 nog keynotespreker op de derde Eye International Conference.

Thomas Elsaesser is op 4 december onverwacht overleden in Beijing, waar hij verbleef om een lezing te geven. Wie zich met filmwetenschap en film bezighield, kon niet om hem heen: Elsaesser was een groot filmkenner en onderscheidde zich door zijn eruditie. Hij was een kenner van zowel de hedendaagse cinema als van de filmgeschiedenis; als filmwetenschapper was hij een pionier op het gebied van de vroege cinema en de media-archeologie.

Heidelberg, Londen, Amsterdam

Emeritus-hoogleraar Thomas Elsaesser (Berlijn, 1943 - Beijing, 2019) werd opgeleid aan de Universiteit van Heidelberg en de Universiteit van Sussex (VK), waar hij een B.A. in de Engelse literatuur en een Ph.D. in Comparative Literature behaalde. Na als filmcriticus in Brighton en Londen te hebben gewerkt, gaf hij vanaf 1972 les in European Romanticism en Literary Modernism aan de Universiteit van East Anglia. In 1976 initieerde hij Filmstudies aan de Universiteit van East Anglia, waarvan hij tot 1986 voorzitter was.

Eye heeft warme herinneringen aan de samenwerking met Elsaesser, in het bijzonder bij het oprichten van de MA Preservation & Presentation aan de UvA  in 2002/2003. In de herinnering blijft ook Elsaessers keynote voor de eerste Eye International Conference in 2014, met als thema ‘The Future of Obsolescence’, een onderwerp waarover hij vaker heeft gesproken en geschreven.  

presentatie als taak

Elsaesser was als keynotespreker ook aanwezig op de derde Eye International Conference  in 2018. Hij betoogde toen dat een filmarchief als Eye presentatie net zo serieus moet nemen als conservering en restauratie. De titel van de conferentie was Activating the Archive. Ze markeerde het vijftiende bestaansjaar van de MA Preservation & Presentation of the Moving Image, die op initiatief van Thomas Elsaesser gezamenlijk werd opgericht door de UvA, Eye en Beeld en Geluid.  

Klik hier voor het in memoriam door Patricia Pisters, de huidige hoogleraar Filmwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam.  

een leven in de film

Thomas Elsaesser werd in 1991 benoemd aan de Universiteit van Amsterdam om als eerste in Nederland een faculteit Film- en Televisiewetenschappen op te richten. Van 1991 tot 2002 was hij voorzitter van de afdeling Film- en Televisiewetenschappen (nu Media en Cultuur). In die periode was hij ook directeur van een eenjarig internationaal MA-programma in filmstudies en visuele cultuur.

Van 2001 tot 2008 was Elsaesser onderzoeksprofessor en verantwoordelijk voor een PhD-programma Cinema Europe, aangeboden in samenwerking met de Amsterdam School of Cultural Analysis, waarvan hij een van de oprichters was. Na zijn pensioen in 2008 bleef hij als emeritus-hoogleraar actief betrokken bij het academisch onderwijs. Hij was gasthoogleraar aan Yale University (2006-2012) en Columbia University (sinds 2013) en gaf over de hele wereld lezingen en gastcolleges .

In 2017 voltooide hij Die Sonneninsel, een documentaire essay-film gemaakt met behulp van homemovies, foto's en brieven uit het familiearchief. Aan de hand van de nalatenschap van zijn grootvader – een koffer met brieven, een handvol gedichten en een blikken trommel vol Super8-films – beschreef hij in de documentaire Die Sonneninsel de carrière van stadsarchitect Martin Elsaesser in de jaren dertig en veertig. De film werd vertoond op meer dan 25 internationale festivals.

Thomas Elsaesser was ook algemeen redacteur van de serie Film Culture in Transition, uitgegeven door Amsterdam University Press. Tot nu toe zijn zestig delen onder zijn redactie verschenen.

Als filmwetenschapper schreef Elsaesser zelf ook talloze boeken, waaronder invloedrijke studies over de Duitse filmgeschiedenis (New German Cinema: A History; Fassbinder's Germany: History Identity Subject) en een baanbrekend boek over filmtheorie: Film Theory: An Introduction Through the Senses. Zijn laatste boek verscheen in 2018, onder de intrigerende titel European Cinema and Continental Philosophy – Film as Thought Experiment. Ook publiceerde hij meer dan tweehonderd essays in gerenommeerde tijdschriften als American Film, Cinema Journal, Film Comment, Screen en Sight and Sound.

Zie ook http://www.thomas-elsaesser.com