Schenking nitraat onderzocht, verloren gewaande Hongaarse stille film teruggevonden

Passie op nitraat: uit de collectie van eroticaverzamelaar Manshanden

27 februari 2017

Studenten filmwetenschap storten zich vanaf deze maand op een verzameling films uit het vroege tijdperk van de cinema. EYE kreeg de collectie van 120 filmblikken in 2013 geschonken door een verzamelaar. Meerdere bijzondere titels werden al geïdentificeerd, waaronder de verloren gewaande Hongaarse speelfilm Munkászubbony (De werkjas) uit 1915.

De verzameling nitraatfilms uit het tijdvak 1900-1930 is afkomstig uit een privé schenking van een eroticaverzamelaar. In 2016 deden EYE-medewerkers een eerste inventariserende viewing; het beschrijven en identificeren van de films wordt nu voortgezet door een filmhistoricus en studenten van de opleiding Presentation and Preservation of the Moving Image van de Universiteit van Amsterdam, onder leiding van filmrestaurator Annike Kross en stille-filmcurator Elif Rongen.

fraaie vondsten

Het bekijken en identificeren van vroeg (en vaak brandbaar) filmmateriaal is tijdrovend en precies werk. De schenkingen van privé verzamelaars zijn vaak ongedateerd of onvolledig en niet altijd voorzien van labels met exacte betitelingen en/of jaartallen. Ook bevatten de blikken soms versneden filmrollen, waardoor het lastig is de precieze volgorde van de aktes te bepalen.

Dat de intensieve arbeid vruchten afwerpt, blijkt uit de fraaie vondsten die naar boven komen. Zo ontdekte het filmmuseum in Amsterdam eerder verloren gewaande films als het Amerikaanse Beyond the Rocks (1922) – met sterren Rudolph Valentino en Gloria Swanson in de tranentrekkende hoofdrollen – en de Italiaanse stille film Signori Giurati (1916), met femme fatale Fabienne Fabrèges, de ‘grande signora del gesto’, in de hoofdrol.

vroege hongaarse film

Ook tussen de films die nu worden bekeken bevindt zich historisch materiaal zoals de korte voorlichtingsfilm Frauen, die der Abgrund verschlingt (1918), een ‘Aufklärungsfilm’ van William Wauer, destijds bij politieverordening verboden voor ‘Jugendlichen’.

Helemaal bijzonder is de vondst van de verloren gewaande, 102 jaar oude Hongaarse film A Munkászubbony (De werkjas, 1915) van István Bródy, met een van de grootste acteurs van de vroege Hongaarse film, Hegedüs Gyula, in een dragende rol. Van de Franse regisseur Edouard-Emile Violet kwam intussen een Pathé-productie uit 1917 boven water, een vertelling in twee akten over de verwikkelingen in een huwelijk.