Symbiopsychotaxiplasm: Take One

Filmmaker William Greaves (1926-2014) had al flink wat ervaring als documentairemaker en tv-producer toen hij in 1968 besloot een film te maken over 'Freddie' en 'Alice', een New Yorks stel met relatieproblemen. Het resultaat, een narratief experiment in de vorm van docufictie, liet hij zien aan de programmeurs van het Cannes-filmfestival. De film werd niet geselecteerd en was pas in de jaren negentig voor het eerst te zien tijdens een Greaves-retrospectief in het Brooklyn Museum, New York.

Nu geldt Symbiopsychotaxiplasm: Take One als een van de meest inventieve en inspirerende reflecties over de interactie tussen acteurs, crew en regisseur, de macht van de editor en de structuur van verhalen vertellen. Laag na laag stapelt Greaves op elkaar in een vertelling waarin een man en een vrouw in Central Park hun seksuele- en relatieproblemen proberen uit te werken.

Typisch jaren zestig: de autoriteit van de regisseur staat voortdurend ter discussie: hoe 'collectief' is het eindresultaat als de regisseur aan de montagetafel zit? Ook de issues abortus en homoseksualiteit –In New York State beide strafbaar tot in de jaren zeventig en tachtig – waren destijds onderdeel van de politieke agenda.

Voorfilm

Commandment Keeper Church, Beaufort South Carolina, May 1940 (Zora Neale Hurston, 1940, 16')

In 1940 vroeg Zora Neale Hurston, de gevierde Afro-Amerikaanse auteur en antropoloog, een filmploeg uit New York om religieuze diensten op film vast te leggen en geluidsopnames te maken in de Commandment Keeper Church in Beaufort, South Carolina. Meer dan een film over religieuze extase biedt de documentaire een kijkje in Afro-Amerikaanse religieuze rituelen en leefgewoonten die diepere verhalen vertellen over waardigheid, geloof en gemeenschap.

Garrett Bradley

Beide films werden geselecteerd en aan elkaar gekoppeld door de Amerikaanse kunstenaar en filmmaker Garrett Bradley, aan wie Eye een tentoonstelling wijdt. Over haar filmselectie zegt ze:

Deze constellatie van films heeft mij in de loop der jaren gevormd, als een verschrikkelijke en prachtige symmetrie – een reeks visioenen die niet alleen de afgrond van menselijke onwetendheid en gewelddadige macht weerspiegelen, maar ook het stille, koppige verzet.

Deze berichten uit de randen van het menselijk bewustzijn vormen een bastion tegen het uitwissen van herinneringen. Wanneer kunst tot zwijgen wordt gebracht, wordt het verleden gesteriliseerd, het heden afgevlakt door braafheid, en de toekomst een herhaling van vastgeroeste mythen. Zo ontstaat een verhaal dat zijn eigen lelijkheid niet onder ogen durft te komen, noch de moed heeft om er voorbij te fantaseren.

Deze werken zijn niet louter amusement (hoewel sommige wel zo zijn gemaakt); het zijn koortsdromen over onze gedeelde menselijke conditie, hoe we wankelen onder het gewicht van de geschiedenis en toch nog steeds ons hoofd opheffen om te dromen. Ik keer steeds weer naar deze films terug omdat ze me eraan herinneren dat, hoewel de wereld vaak wreed is, ons collectieve vermogen om te volharden, te vechten en iets beters te bedenken, een verzet is dat zo diepgaand is dat het grenst aan het sublieme.