Arthur Melbourne-Cooper: veelzijdig filmpionier

Arthur Melbourne-Cooper was filmpionier, producent, fotograaf en bioscoopexploitant. Hij begon zijn loopbaan in het fotografiebedrijf van zijn vader in St. Albans, Hertfordshire (Engeland). In 1892, op achttienjarige leeftijd, trad hij in dienst bij film- en camerapionier Birt Acres. Melbourne-Cooper assisteerde Acres bij de productie van enkele van de allereerste films ooit gemaakt, waaronder de registratie van de opening van het Manchester Ship Canal in 1894.

Vanaf 1895 werkte Melbourne-Cooper als freelance cameraman. Met een door Acres uitgeleende 35mm-camera filmde hij voor onder meer Robert Paul, Charles Urban, de Warwick Trading Company, Walturdaw en de British Mutoscope and Biograph Company. Toen Acres in 1901 verhuisde, verloor Melbourne-Cooper de beschikking over diens studio- en laboratoriumfaciliteiten. Daarop richtte hij zijn eigen filmmaatschappij op: de Alpha Trading Company. In 1908 opende hij zijn eerste bioscoop, de Alpha Picture Palace, gevolgd door een tweede bioscoop in Letchworth in 1909. Datzelfde jaar nam hij deel aan de Paris Convention for Film Producers. Op foto's van deze bijeenkomst is hij te zien naast andere filmpioniers als Charles Pathé, Léon Gaumont, Georges Méliès, Robert Paul en Cecil Hepworth.

Gedurende een carrière van ruim zestig jaar maakte Melbourne-Cooper honderden films, variërend van liveaction- en animatiefilms tot reclamefilms. Nadat hij in 1925 met zijn gezin naar Blackpool was verhuisd, werkte hij voor Animads Studio, gespecialiseerd in reclamefilms.

Melbourne-Coopers nalatenschap werd in de loop van meerdere decennia aan Eye geschonken door de Nederlandse filmonderzoekers en verzamelaars Ati Mul (1947-2022) en Tjitte de Vries (1938-2015). Samen met Melbourne-Coopers dochter Audrey Wadowska wijdden zij een groot deel van hun leven aan het onderzoeken, verzamelen en onder de aandacht brengen van zijn werk. Hun omvangrijke collectie – bestaande uit films, documenten, foto's, camera's en ander filmmateriaal – wordt tegenwoordig bij Eye gecatalogiseerd en zorgvuldig bewaard.

Tien korte films

Op de Eye Film Player is nu een selectie te zien van tien films uit de omvangrijke Melbourne-Cooper-collectie van Eye. De films geven niet alleen een indruk van de veelzijdigheid van zijn oeuvre, maar zijn vooral gekozen om te vermaken. Opvallend is hoe vaak reclame een rol speelt. Dat is niet verwonderlijk: Melbourne-Cooper was niet alleen filmmaker, maar ook ondernemer en een echte duizendpoot. Minstens zo belangrijk is het thema gemeenschap. Veel van zijn films werden gemaakt in en rond St. Albans, waar zijn studio's en bioscopen gevestigd waren. Plaatselijke bewoners speelden mee in de films en lokale ondernemingen werden erin gepromoot. In veel verhalen slaan mensen uit de gemeenschap de handen ineen om gezamenlijk een probleem op te lossen of een heldendaad te verrichten.

Ook Melbourne-Cooper zelf verschijnt regelmatig in beeld. Of dat kwam doordat hij simpelweg extra acteurs nodig had, of omdat hij het leuk vond om zelf mee te spelen, valt wellicht op te maken uit de zeventien interviews die zijn dochter Audrey tussen 1955 en 1960 met hem opnam. De transcripties en geluidsbanden van deze gesprekken worden bewaard bij Eye. Ze vormen een rijke bron voor toekomstig onderzoek naar Melbourne-Cooper en zijn werk. Als eerste stap zijn de interviews inmiddels gedigitaliseerd en is Melbourne-Coopers eigen stem opgenomen in de compilatie.