Geen unieke ontdekking, maar toch waardevol, zoals filmmaker en programmeur Mohanad Yaqubi uitlegde in zijn lezing I Laugh Because I Know They Can't Kill Me, gepresenteerd in Eye als onderdeel van het programma Songs and Scenes from Palestine, dat opende met dit zelden vertoond werk. Palestina is onophoudelijk gefilmd – bijna sinds de uitvinding van de filmcamera – en al te vaak werden deze films geschoten door buitenlanders: bezetters, helpers, omstanders. De lezing, hieronder online beschikbaar, is een filmische verkenning van beelden die sinds de 19e eeuw in en over Palestina zijn geproduceerd, waardoor film een plaats krijgt in de Palestijnse strijd: om verdwijning tegen te gaan, maar ook een poging om weer eigenaar te worden van het (film)beeld.
De strijd tegen het vergeten
Songs and Scenes from Palestine, dat in mei in Eye plaatsvond, bestond uit filmvertoningen en lezingen die de geschiedenis en cultuur van Palestina lieten zien via de woorden en beelden van Palestijnse kunstenaars en filmmakers. Mohanad Yaqubi gaf een lezing die nu online beschikbaar is: een filmische verkenning van beelden die sinds de 19e eeuw in en over Palestina zijn geproduceerd, een poging om weer eigenaar te worden van het (film)beeld.
Door Farah Hasanbegović29 juli 2024
In een archief op korte loopafstand van Amsterdam Centraal ligt een filmblik waarin negatieven bewaard zijn, ingeprent door het licht van de Palestijnse zon bijna 100 jaar geleden. In de credits is te lezen dat de film, From Cairo to Jerusalem, gemaakt is in het Verenigd Koninkrijk in 1928 – een tijd wanneer, zoals we in de geschiedenisboeken kunnen lezen, de Britten een mandaat hadden in Palestina (the ‘British Mandate for Palestine’). De kopie van de film in het archief van Eye Filmmuseum is zelfs voorzien van professioneel gemaakte Nederlandse titels. Documentatie in het Collectiecentrum vertelt ons dat de film voorkomt op de distributielijsten van een kortstondige Haagse filmschool eind jaren twintig.
still Why (Monica Maurer, 1982)
Bekijk de lezing die Mohanad Yaqubi gaf in Eye:
still A Night We Held Between (Noor Abed, PS 2024)
Het programma Songs and Scenes from Palestine, dat in mei in Eye plaatsvond, bestond uit filmvertoningen en lezingen die de geschiedenis en cultuur van Palestina toonden in de woorden en beelden van Palestijnse kunstenaars en filmmakers.
Een volk en een plek kunnen verdwijnen, zelfs als ze gefilmd worden – doordat hun stem wordt weggenomen, doordat ze worden onderworpen aan buitenlandse projecties op hun strijd, doordat ze in dialoog worden gebracht met hun onderdrukkers. Het werk van Lina Soualem, Kamal Aljafari, Larissa Sansour, Jumana Manna en Noor Abed, samen met de vele archieffilms en fragmenten die Mohanad Yaqubi in zijn lezing naar voren bracht, roepen een bruisend, levendig gevoel van Palestina op dat zowel binnen als buiten de filmische ruimte naar voren komt en voortbestaat. Een gevoel van thuis.
In een uitgave van Cahiers du cinéma uit 1975 beschrijft schrijver Serge Le Péron hoe het Palestijnse geheugen geëxplodeerd is door tijd en ruimte – en dat fragmenten hiervan over de hele wereld zijn geland, in de vorm van films. Het is de taak van Palestijnse filmmakers om herinneringen voortdurend te (re)construeren, een herinnering van een leven en een strijd die voortduren – van Palestina tot alle oorden, overal ter wereld, waar het verleden wordt gedocumenteerd.
In een sessie voor curatoren en archivarissen voorafgaand aan zijn lezing in Eye, merkt Yaqubi op: "Er is geen macht om een archief zichtbaar te maken." Het archief dat de Palestijnse herinnering behelst is verspreid over de hele wereld, in staats- en persoonlijke collecties en in ander gefilmd materiaal op de achtergrond. Dit wordt ook elke dag aangevuld met beelden die vanuit Palestina naar onze telefoons worden gestuurd. We hebben dan ook allemaal al lang de verantwoordelijkheid om de herinnering aan en het bewijs voor het bestaan van Palestina in stand te houden.
still We are the Palestinian People (Newsreel, 1972)
Yaqubi reflecteerde op het moment waarop de bioscopen van onder andere Palestina en Libanon door de televisie werden bevrijd van de primaire plicht om verslag te doen, waardoor makers meer artistiek werk konden gaan maken. Hij benadrukte hoeveel films, verhalen en beelden van Palestina de wereld over zijn gegaan alleen al in de afgelopen 50 jaar. Om de lezing hieronder te parafraseren: het zeggen van ‘ik niets weet over Palestina’ zou op dit moment een onmogelijke uitspraak zijn – en een ideologische.
"Als we niet in staat zijn om beelden te verzamelen, zoals zij dat kunnen, worden we vergeten," zegt Yaqubi, verwijzend naar bevoorrechte plekken die stabiele archieven en gegevens bij kunnen houden. Collecties zoals die van Eye, en locaties zoals deze, kunnen een helpende hand uitsteken in de strijd tegen het vergeten. Des te crucialer dus dat deze bewaard blijven, getoond worden en openblijven wanneer de tijd om te helpen is aangebroken.