De videotheek is terug: Club VHS opent in Eye

Back to the Future

Het is nog niet eens een jaar geleden dat jeugdvriendinnen Eli en Ismay (allebei geboren in 1992, de hoogtijdagen van de videoband – de dvd moet dan nog worden uitgevonden) tijdens een lange autorit verzuchten dat ze zin hebben om weer eens iets léúks te doen. “Mis jij de videotheek ook zo?”, vraagt Ismay aan Eli. Ze loopt dan al langer met het sluimerende idee een videotheek te openen. Het komt al jaren nu en dan terloops ter sprake tussen de twee, maar is nooit verder gekomen dan een grapje.

Ismay: “Ik liep er steeds tegenaan dat ik heel veel films die ik wilde zien nergens kon kijken. Ik had helaas nooit zelf een dvd-collectie aangelegd en werd moe van het eindeloze scrollen door streamingdiensten als ik thuis op de bank lag.” Eli: “En het idee van een videotheek, daar word je toch gewoon vrolijk van?”

Mission: Impossible

Eli en Ismay kennen elkaar al sinds de middelbare school en studeerden ook allebei Media & Cultuur. Na allerlei omzwervingen en verschillende projecten in de culturele sector en de wereld van duurzaamheid bestieren ze nu samen Club VHS. In augustus 2025 nemen ze hals over kop hun intrek in het dan leegstaande Brughuis in de Tolhuistuin, nadat ze informeel bij de directeur hebben gepeild of ze daar ‘iets leuks’ mogen doen. Dat mag, en wel binnen twee weken. “Ze vroegen naar ons business plan”, lacht Eli. “Maar we hadden alleen een goed idee en amper één doosje dvd’s. We moesten alles houtje touwtje opzetten.”

Hoewel Club VHS naar de videoband is vernoemd, met stip de favoriete drager van Eli (“dat trillen en dat kraken, die intro-tune!”), bestaat de collectie huurfilms grotendeels uit dvd’s. Die bouwden ze op via tweedehands dvd-sites en Marktplaats, waaronder een reeks aankopen bij wat Ismay omschrijft als “mannen met een garage vol dvd’s en de gedachte: ‘op een dag krijg ik er misschien nog iets voor'. Nou, daar kwamen wij dan eindelijk aangereden.”

The Searchers

De voorraad is sindsdien gestaag gegroeid, grotendeels dankzij donaties. “Er is zelfs iemand op de bonnefooi helemaal uit het oosten van het land komen rijden met drie boodschappentassen vol”, herinneren ze zich. En ook steeds meer makers die hun film graag aan de collectie toe willen voegen weten ze te vinden. Ismay denkt aan twee oudere mannen die in de bibliotheek een encyclopedie over films hadden gevonden en die speciaal kwamen brengen. Inmiddels telt de collectie waarschijnlijk meer dan 3000 titels, denkt ze. “De verhuizing naar Eye is een mooi moment om alles eens goed na te tellen.”

Ook het publiek groeit in omvang. Maar waaraan ontleent een videotheek nou zijn succes, in een tijd dat bijna alles zonder enige moeite thuis te streamen is? Dat zit hem deels in het aanbod unstreamables, want lang niet alles is daadwerkelijk online te vinden, leggen Ismay en Eli uit. “Er zijn heel veel films die maar kort, of zelfs helemaal niet, op Nederlandse streamingdiensten te vinden zijn. Ik ontdekte dat toen ik Lost in Translation wilde kijken. Echt een bekende film, maar hij was nergens te zien. Juist omdat het aanbod telkens wisselt is niks meer tastbaar. Het kan opeens weg zijn en iemand anders bepaalt dat voor je. Het fysieke zorgt dat je zelf de controle hebt.”

The NeverEnding Story

“Ook leuk,” vindt Eli, “is dat we nu echt veel films tegenkomen waar we nog nooit van hadden gehoord. Ze zijn niet altijd goed, maar het is ook juist leuk om die te kijken. Het lukt niet om álles te kijken wat binnenkomt, maar we gaan bijna altijd naar huis met een tas vol films.”

Op Letterboxd houden ze een lijst bij met niet te streamen films die ze nog graag in de collectie zouden opnemen. “Het zijn er meer dan 450. En we willen zo veel mogelijk films waar videotheken in voorkomen of zelfs een hoofdrol spelen, zoals Be Kind, Rewind. We hebben ook Clerks, en in The Holiday zit ook een videotheek-scène. Er is er eentje met Mads Mikkelsen die we nog missen, Bleeder. En Ghost World zoeken we ook nog.”

Everything Everywhere All at Once

De andere kant van de medaille is het haast verstikkende, oneindige aanbod op de streamingdiensten. Eli: “Het is de vluchtigheid ervan. Film verliest waarde omdat er zo veel zijn. Vind je iets niet leuk, dan kun je zo een andere aanzetten. Vroeger koos – en keek – je veel bewuster een film. Hij lag bij je thuis, je keek hem misschien wel drie keer voordat je hem terugbracht.” Ismay vult aan: “Zelf had je thuis misschien iets van twintig films die je eindeloos keek, je kende ze allemaal uit je hoofd. Met een fysiek product in je handen voel je er veel meer verbinding mee. Een film uitkiezen wordt een fysieke daad.”

Gevraagd naar de meest bijzondere film die ze in hun collectie hebben antwoordt Ismay: “Ik denk La planète sauvage, een hele weirde animatie vol sociaal-maatschappelijke thema’s. Hij won in de jaren 70 de juryprijs in Cannes. Een vaste gast van onze videotheek heeft deze speciaal opgehaald in Parijs, bij iemand die bij de productie was betrokken.”

Close Encounters of the Third Kind

Ze schrijven het enthousiasme waarmee ze worden ontvangen ook toe aan de fysieke plek die ze zelf innemen met hun videotheek. “Toen we net open waren in het Brughuis organiseerden we een buurtborrel. Er kwamen allemaal buurtbewoners langs, van heel divers pluimage en alle leeftijden. Dat gaf zo’n mooi community-gevoel”, vertelt Eli. Ismay: “We merken nu al dat Club VHS zo veel meer is dan alleen een filmverhuur. We willen mensen die de liefde voor film delen heel graag samenbrengen. Het moet een plek zijn om samen te komen, te praten over film, we willen een stukje lol en plezier terugbrengen.” Eli weer: “Het is zo tof dat film écht voor iedereen is, en een videotheek dus ook. We willen op den duur ook uitbreiden met bijvoorbeeld talks. We denken ook dat we nieuwe generaties dingen kunnen leren over de tijd waarin bepaalde films werden gemaakt of zich afspelen.”

Het is een logisch huwelijk, Club VHS en Eye Filmmuseum. Eye bewaart filmerfgoed, Club VHS redt ook films van de vergetelheid. Ismay: “Ons hoofddoel is verloren, vergeten, unstreamable films weer aan de man brengen. Eye doet ook aan conserveren en vertonen. Wij voelen ons daar een verlengstuk in. We brengen het bij mensen de slaapkamers en woonkamers in.”

Gevraagd naar wat Ismay en Eli hopen dat bezoekers van Eye meenemen als ze bij Club VHS binnenstappen, antwoorden ze lachend en kordaat in koor: “Dvd’s!” Maar ook: “Een stukje nostalgie, óf juist een hele nieuwe ervaring. Veel jonge mensen zijn nog nooit in een videotheek geweest. Iedereen mag zelf komen browsen door de kasten, maar ze mogen ook komen kletsen, advies vragen of gewoon lekker hangen.”

Almost Famous

Bekende gezichten weten Club VHS ondertussen ook te vinden. Zo had schrijver Thomas Heerma van Voss er onlangs de presentatie van zijn boek (over videobanden) en schuiven ze regelmatig meer of minder bekende mensen naar voren om op korte Instagramvideo’s over hun favoriete films te vertellen. En toen ze hoorden dat Tilda Swinton regelmatig in Eye te vinden was in verband met haar tentoonstelling Ongoing trok Eli haar stoute schoenen aan. “Noa Johannes, filmjournalist en presentator VPRO Cinema en NPO Start, was bij ons en vertelde dat ze net Tilda had geïnterviewd en dat zij nog in Eye was. Ik ben toen gewoon naar binnen gelopen en hakkelde tegen haar: ‘Ehm, yes, so we opened a completely female led video rental store, it would be so great if you could stop by.’ Ze reageerde dat ze dat ‘amaaazing’ vond, maar helaas hebben we haar niet meer gezien. We houden het erop dat we haar net hebben gemist.”

Club VHS opent op 21 mei zijn deuren in de ruimte van de voormalige Eye Shop en is vanaf dan in ieder geval elke donderdag en vrijdag tussen 16:00 en 20:00 geopend. Voor 8 euro per maand kun je ongelimiteerd films lenen, vier per twee weken. Niet-leden betalen €2,50 per film en wie zelf geen dvd-speler heeft huurt er eentje vanaf vijf euro. Wie alvast wil snuffelen in de collectie, kan terecht op Instagram. Onder de noemer Club VHS Favs tippen bezoekers een persoonlijke favoriet uit de collectie.