In memoriam Frans Weisz

Frans Weisz (1938-2025), een van de grote regisseurs van de Nederlandse film, is 7 december jl. op 87-jarige leeftijd overleden in zijn woonplaats Amsterdam. Weisz’ carrière omspant meer dan vijftig jaar en strekt zich uit van een nouvelle vague-geïnspireerd speelfilmdebuut tot grote publieksfilms, tv-series, commercials en theaterregies. Eye eert de filmmaker met een vertoning van zijn lievelingsfilm Charlotte op 10 januari.

Door Eye redactie09 december 2025

werkfoto Charlotte (Frans Weisz, DE/NL/IT/GB 1980)

op de set van / on the set of Charlotte (Frans Weisz, DE/NL/IT/GB 1980)

werkfoto Een zondag op het eiland van de Grande Jatte (Frans Weisz, NL 1965)

op de set van / on the set of Een zondag op het eiland van de Grande Jatte (Frans Weisz, NL 1965)

“Ik ben een verhaaltjesverteller, en verhaaltjes moeten doorgaan, doorgaan.” Het is een kenmerkende uitspraak van een regisseur die altijd aan het werk was. Weisz bleef een leven lang filmen; ondanks hevige aanvallen van zelftwijfel en zelfkritiek week hij niet van de filmset en niet zelden werd het resultaat gunstig ontvangen. Zijn filmografie omvat meer dan dertig titels, een prestatie van formaat in een land dat niet altijd een gul filmklimaat heeft gekend.

Pim de la Parra & Frans Weisz

Frans Weisz geldt als een van Nederlands belangrijkste filmmakers. Hij stond in de jaren zestig aan de wieg van de Nederlandse nouvelle vague, maakte grote publieksfilms in de jaren zeventig en verwierf faam met de verfilmde toneelstukken en romans van schrijvers als Judith Herzberg, Harry Mulisch, J.J. Voskuil en Simon Vestdijk. Voor de scenario’s van zijn films en tv series werkte hij onder meer met Herzberg en journalist en schrijver Jan Blokker.

Wakker schudden

Weisz behoorde in 1958 – met o.a. Pim de la Parra, Wim Verstappen en Jan de Bont – tot de eerste lichting Filmacademiestudenten die de slaperige Nederlandse filmwereld wilde wakker schudden. Met zijn frisse debuut Het gangstermeisje (scenario Remco Campert) liet hij zich inspireren door de speelsheid van de Franse nouvelle vague en de uitbundigheid van Fellini – Weisz studeerde van 1960 tot 1962 aan de Centro Sperimentale in Rome. Het gangstermeisje werd een cultfilm, vol energie, met een koortsachtige verwachting voor de toekomst.

In de jaren zeventig maakte hij publiekssuccessen als De inbreker (1972), Naakt over de schutting (1973) en Rooie Sien (1975). Toch groeide het verlangen naar meer persoonlijke films, waarin het verleden van de Shoah en WOII doorklonk (Weisz’ vader, acteur Géza L. Weisz, kwam om in het kamp, moeder Sara overleefde; Weisz was als jongetje ondergedoken).

op de set van / on the set of Een zondag op het eiland van de Grande Jatte (Frans Weisz, NL 1965)

Frans Weisz en Géza Weisz op de set van Het leven is vurrukkulluk (© Pief Weyman)

Frans Weisz & Géza Weisz op de set van / on the set of Het leven is vurrukkulluk (© Pief Weyman)

Impact

De verfilming van Judith Herzbergs scenario over het leven van de in Auschwitz vermoorde kunstenares Charlotte Salomon (Charlotte, 1981) betekende een ommekeer in Weisz’ carrière. Met Charlotte en de licht-melancholische (Herzberg-)trilogie Leedvermaak (1989), Qui Vive (2002) en Happy End (2009) werd de joodse identiteit het hoofdthema. In dagblad Trouw vertelde Weisz over de impact van de oorlog op zijn persoonlijkheid: “Ik heb een enorme bewijsdrift. Alles was er zo op gericht dat ik er níet zou zijn, dat ik geen dag voorbij laat gaan waarop ik niet roep: hier ben ik! Ik ben er nog!”

In de jaren negentig draaide Weisz afwisselend voor de bioscoop (o.a. de Harry Mulisch-verfilming Hoogste tijd, 1995) en de televisie, waarbij met name de kwaliteitsseries Leedvermaak (Gouden Kalf), Bij nader inzien (1991, Gouden Kalf) en Op afbetaling (1992) opvielen. Tussen het filmen door maakte Weisz uitstapjes naar het theater en bleef hij om hun visuele flair geprezen commercials filmen, zoals voor het tabaksmerk Drum.

werkfoto Een zwoele zomeravond (Shireen Strooker & Frans Weisz, NL 1982)

Robby Müller & Frans Weisz op de set van / on the set of Een zwoele zomeravond (Shireen Strooker & Frans Weisz, NL 1982)

‘Mini-Fellini’

Steeds werd Weisz geroemd om zijn subtiele acteursregie en zijn aandacht voor stilering, mise-en-scène en montage. Steeds ook bleef de twijfel aan eigen kunnen; de ‘mini-Fellini’ (Ischa Meijers nom de plume voor Weisz, een man van korte gestalte) getuigde ervan in talloze persoonlijke notities, waarvan een deel werd gebundeld in de uitgave Frans Weisz - Dagboek van een filmmaker (2023, uitgeverij Pluim, samenstelling Harry Hosman).

In 2018 loste Weisz een grote verwachting in; in 1961 al had hij Remco Camperts roman Het leven is verukkulluk willen verfilmen, de luchtig-tragikomische vertelling over de avonturen van Boelie (Weisz’ zoon Géza Weisz), Mees (Reinout Scholten van Aschat) en het 15-jarige meisje Panda (Romy Lauwers) in het Amsterdamse Vondelpark. Bijna zestig jaar later was de verfilming (met Willeke van Ammelrooij en Remco Campert in bijrollen) een feit. De film was populair bij het publiek, lof was er voor het acteerwerk van met name Géza Weisz, maar op het Nederlands Film Festival bleef Weisz’ laatste film buiten de prijzen. In datzelfde jaar wijdde het filmmuseum een omvangrijk retrospectief aan Frans Weisz.

Zaterdag 10 januari 2026 om 16:00 staat Eye stil bij het overlijden van Frans Weisz – de regisseur leed al enige tijd aan de ziekte van alzheimer – met de vertoning van zijn lievelingsfilm Charlotte. Op Eye Film Player is ook een aantal titels uit Weisz’ filmografie te zien.

still uit Het gangstermeisje (Frans Weisz, NL 1966)

Het gangstermeisje

Frans Weisz’ opvallende speelfilmdebuut in nouvelle vague-stijl. Een schrijver reist naar Italië om de verfilming van zijn script bij te wonen.

still De inbreker (Frans Weisz, NL 1972)

De inbreker

Rijk de Gooyer speelt een glansrol als Glimmie, een stijlvolle meesterinbreker. Samen met zijn maat de Bonk raakt hij betrokken bij een vies zaakje. Gratis te bekijken.

still Naakt over de schutting (Frans Weisz, NL 1973)

Naakt over de schutting

Komische actiethriller over de eigenaar van een gokhal, een karateleraar en een schooljuf die verzeild raken in de criminele wereld van de porno-industrie. Gratis te bekijken.

still Charlotte (Frans Weisz, DE/NL/IT/GB 1980)

Charlotte

Frans Weisz haalde in 1980 het Festival van Venetië met deze beschrijving van de laatste levensjaren van Charlotte Salomon, een joodse schilderes die werd vermoord in Auschwitz.

campagnebeeld Frans Weisz - Filmen is vurrukkulluk (still uit Het gangstermeisje (Frans Weisz, NL 1966)

still Het gangstermeisje (Frans Weisz, NL 1966)

Ter gelegenheid van de première van Frans Weisz’s Het leven is vurrukkulluk presenteerde Eye in 2018 een programma met hoogtepunten uit de carrière van Frans Weisz. Weisz, acteurs en crew woonden een aantal vertoningen bij.

Lees meer over het retrospectief

Frans Weisz & Shireen Strooker op de set van / on the set of Een zwoele zomeravond (NL 1982)