Ode aan de cinema: Taxi Driver

"A Christian, a Muslim, and a Jew walk into a bar", zegt journalist Noah Eckstein in zijn afscheidstoespraak voor de 2026-lichting studenten Engels aan Harvard. Het klinkt als een grap, maar het gaat over zijn grootouders. Zijn ene opa is een moslim, de ander een jood en zijn oma is een christen. Hoewel ze het vaak niet met elkaar eens waren, probeerden ze elkaar altijd te begrijpen. Noah zegt: "You cannot change a world that you refuse to understand, to talk to."

Wat ik meeneem uit de speech is, dat zelfs wanneer het onmogelijk voelt om begrip te tonen, het belangrijk is om te blijven luisteren. Zodat we begrijpen hoe de schaduwkanten van de mensheid ontstaan. Want hoewel wegkijken altijd makkelijker voelt, kunnen toekomstige tragedies voorkomen worden door juist wél te kijken. En door vragen te blijven stellen.

Een film die al vijftig jaar weigert weg te kijken is Taxi Driver. In de film speelt Robert De Niro Travis Bickle, een ex-militair die kampt met slapeloze nachten en daarom besluit om 's nachts als taxichauffeur te gaan werken. In het begin kun je nog denken dat hij gewoon een veteraan is die zijn leven opnieuw op de rit probeert te krijgen. Toch laat het script, geschreven door Paul Schrader, al vrij snel zien dat er iets niet klopt. Zo zegt hij tijdens een van zijn nachtelijk diensten:

De neonlichten, het stoom dat in de zomer over de straten blaast. Scorsese vangt feilloos de romantiek en onvoorspelbaarheid van de stad die nooit slaapt. Het is dat een plek geen Oscar kan winnen, anders had New York er zeker eentje mee naar huis genomen. De muziek van componist Bernard Herrmann zet hier een turbo op. De zwoele jazz en onheilspellende concertmuziek maken dat je het zwarte asfalt bijna kunt ruiken.

Het behang dat over Travis' gescheurde mentale staat is geplakt begint ondertussen verder te scheuren. Dit wordt duidelijk in zijn obsessie voor Betsie (Cybill Shepherd) die voor de campagne van presidentskandidaat Charles Palantine werkt. Voor hun eerste date neemt hij haar mee naar een adult cinema. Logischerwijs loopt ze beledigd weg en ze verbreekt later het contact via de telefoon. Het is in deze scène dat Scorsese het hoofdthema het duidelijkst aan de kijker toont, door de camera langzaam weg te duwen van de verpletterende afwijzing.

Het beeld dwaalt af, de gang in, weg van het gesprek, weg van de telefooncel waarin hij staat te smeken om nog een kans. Scorsese heeft zelf gezegd dat de scène te pijnlijk was om recht aan te kijken. En toch is dat precies het punt: je móét blijven kijken, ook als de camera dat zelf niet meer opbrengt. Dat is de afwending waar Eckstein voor waarschuwt, het moment waarop het makkelijker is om weg te kijken dan om te begrijpen waarom iemand zo wanhopig, zo verkeerd, en zo alleen kan zijn. Travis is de man die niemand begrijpt. Zijn enige poging tot echt contact mislukt grotesk, en zelfs de film zelf kan het niet aanzien.

En dan is er Iris. Jodie Foster was twaalf toen ze de kindprostituee speelde die Travis koste wat het kost wilde redden. Een extreem bloedbad tot gevolg. Toch wordt hij niet opgepakt. Hij wordt zelfs onthaald als een held. Eindelijk zien de mensen hem, Betsy besluit zelfs weer bij hem in zijn gele taxi te stappen. Hoewel het verleidelijk is om dit moment als de grote verlossing te zien, is er ook hier weer het gevoel dat er iets niet klopt. Dat het geweld zich de volgende keer net zo goed op een onschuldig persoon kan richten.

Het is dit bewegen tussen sympathie en moreel verval wat deze film zo sterk maakt.

Ecksteins grootouders begrepen elkaar vaak niet, maar ze bleven praten. Travis had die mogelijkheid niet, en tegen de tijd dat de stad eindelijk zijn naam kende, was het te laat. Het verschil zit niet in of er begrepen werd, maar in wanneer er werd geluisterd.