Ode aan de cinema: Twin Peaks: Fire Walk with Me

Twin Peaks: Fire Walk with Me verlost slachtoffers van seksueel geweld van de verantwoordelijkheid hun ervaring draaglijk te maken voor anderen

Op de navertelling van een trauma reageren mensen vaak ongemakkelijk. Dit geeft het slachtoffer (de overlever) het gevoel dat ze de luisteraar niet te lang in de duisternis moeten laten staan. Dat ze hen op tijd moeten terugbrengen naar het licht. David Lynch weigert dit te doen en laat daarmee zien dat het ook anders kan. Hierom alleen al is deze film een meesterwerk.

De film speelt zich af in de laatste dagen van het leven van Laura Palmer. Waar de serie Twin Peaks een droge, soms zelfs humoristische ondertoon heeft, is deze film pijnlijk ongefilterd. Precies hierom werd de film in 1992 slecht ontvangen. Mensen kwamen met een kop zwarte koffie de bioscoop binnen, klaar om zich opnieuw onder te dompelen in het quirky universum van Twin Peaks. Natuurlijk was er een moord gepleegd, maar daarnaast waren er ook de log lady, geglazuurde donuts en cherry pies. Dat deze twee uur durende prequel de meest oncomfortabele kijkervaring van hun leven zou worden, dat had niemand verwacht. Een criticus van de New York Times noemde de film zelfs "een staat van gesimuleerde hersendood". Toch heeft Lynch altijd achter zijn film gestaan, juist omdat het een eerlijk portret is van een slachtoffer van het ergste soort geweld.

Die weigering tegemoet te komen aan de verwachting van het publiek is precies wat Lynch zo krachtig maakt als filmmaker. Hij was duidelijk zijn tijd vooruit. Inmiddels is de publieke opinie over de film bijgedraaid en wordt Fire Walk with Me geprezen om zijn rauwe perspectief. Deze ommekeer is niet verassend, aangezien wegkijken voor seksueel geweld nu minder normaal is dan vroeger. Dit hebben we voornamelijk te danken aan de stemmen van de #metoo-beweging, die het onzichtbare zichtbaar hebben gemaakt. In die zin zijn ware kunstenaars pioniers: ze betreden als eersten het onbekende en verkennen thema’s waar de samenleving nog niet klaar voor is.

Een goede reflectie hiervan is het schilderij dat Laura Palmer buiten de Double R Diner van Mrs. Tremond en 'the boy' krijgt. Erop zie je een kamer met een vaal bloemenbehang en een deur die naar een andere kamer leidt. Gevolgd door de woorden "This would look nice on your wall". Of de wandventilator die het voortdurende trauma symboliseert. Je wilt wegkijken. Niet zien dat dit soort kwaad bestaat in de wereld.

Halverwege de film gooi ik zelfs mijn laptop van me af. Mijn man zegt: "Dat een film dit met je kan doen is eigenlijk wel bijzonder." Hij heeft gelijk. Twin Peaks: Fire Walk with Me is een film die je niet wil zien, maar die je moet zien. Omdat het iets leert over de duistere kant van het leven. De kant waar we het liefst argeloos over blijven. Omdat het niet weten veiliger voelt. Dus wat doe je als je midden in de nacht een schreeuw hoort buiten op straat? Mijn man staat op. Hij schuift het gordijn opzij. Een meisje en een jongen staan onder het felle licht van de lantaarnpaal. Een lage mannenstem snauwt. "Is ze oke?", vraag ik met een gespannen stem. Hij knikt. "Blijf kijken", zeg ik zacht.

In de drukte van ons leven herinneren films als deze ons eraan dat kijken een bewuste daad is. Niet vanuit sensatie, maar vanuit verantwoordelijkheid. Zichtbaarheid maakt dat mensen niet alleen staan in hun angst en trauma. En dat is denk ik de ultieme vorm van menselijkheid, elkaars duisternis durven aanschouwen, zodat niemand in het donker vergeten achterblijft.

Ook Laura Palmer eindigt niet alleen. Ze zit op een stoel in de Rode Kamer. Naast haar staat special agent Dale Cooper. Een engel verschijnt boven haar hoofd.

Ze lacht. Hij kijkt.