Postcards from Italy: een muzikale reis door Italië

Tijdens ons gesprek wordt er aan alle drie de vormen nog geschaafd. “Het is een soort levenswerk geworden”, vertelt Simone. “Normaal gesproken werk je niet zomaar drie jaar aan een soundtrack voor een film, maar voor ons is het zoveel meer dan dat. Het is een reis door Italië, door archieven die normaal gesloten blijven, het is mensen ontmoeten."

Nicolò: “Gelukkig kregen we van Eye de vrijheid om de tijd te nemen voor het project. We zijn zelf meerdere malen per trein naar Italië gereisd om onderzoek te doen. We waren zelf ook nog niet op alle plekken uit de film geweest. Per trein reizen is duurzamer, maar heeft ook zo z’n beperkingen. We moesten constant bedenken welke spullen we mee zouden nemen. Dat heeft het creatieve proces alleen maar aangewakkerd.”

Simone vult weer aan: “We moesten ook een beroep doen op ons netwerk, bedenken welke mensen we kenden en of ze ons misschien zouden kunnen helpen. Duurzaam reizen kost namelijk niet alleen tijd, maar ook geld. Daarom hebben we tijdens het project voornamelijk overnacht bij vrienden en mensen die we in het verleden hebben ontmoet, bijvoorbeeld na een optreden of op een festival. Dit project heeft ons veel gebracht. Door het bekijken van de fragmenten realiseerden we ons hoe Italië veranderd is, wat ons aanspoorde om duurzaam te gaan reizen. Toen we voor het eerst per trein Italië binnen reden voelde dat direct goed."

Na drie jaar onderzoek, improviseren en schrijven zijn de travelogues flink onder de huid van de broers gekropen. “Er zijn nog steeds nieuwe dingen te ontdekken als we naar de film kijken. Er zijn ongelooflijk veel verhalen te vertellen met dit materiaal.” Nicolò: “Tijdens het vele kijken naar de films hebben we vaak naar muziek van andere artiesten geluisterd om te ervaren wat op welke manier werkt met de beelden.” Simone: “Uiteindelijk zijn we tijdens het kijken wat gaan improviseren. Dat zijn we gaan combineren met traditionele volksmuziek uit archieven die we op onze reis hebben bezocht.” Nicolò: “Die archiefstukken vormden uiteindelijk het vertrekpunt van onze muziek.” Het duo vond de stukken in het Florentijnse Istituto Ernesto de Martino, in Archivio Audiovisivo del Movimento Operaio e Democratico in Rome en in Centro Regionale Inventario, Catalogazione e Documentazione in Palermo.

In de film wordt de combinatie van muziek uit de archieven en eigen stukken gelardeerd met hedendaagse field recordings en gesproken interviews die, net als de muziek, in verschillende archieven die het duo bezocht tijdens hun rondreizen lagen opgeslagen.

Simone: “Terwijl in het Eye Collectiecentrum alles hoog wordt gewaardeerd en geclimatiseerd is opgeslagen, ontvangen de archieven in Italië, met zijn enorme culturele erfgoed, de laatste twintig jaar nauwelijks budgetten. Door politieke keuzes wordt het erfgoed niet meer op waarde geschat, en ligt alles stof te verzamelen. Ik vraag me af of zoiets ook in Nederland zou kunnen gebeuren, of misschien al aan de gang is met de bezuinigingen op cultuur. Zonder politieke aandacht gaan getuigenissen van sleutelfiguren in de Italiaanse geschiedenis verloren, zoals bijvoorbeeld die van Camillia Ravera, de eerste vrouwelijke senator en voorvechter voor vrouwenrechten, die samen met Antonio Gramsci achter de Turijnse stakers stond. Of van Luigi Nono, de Venetiaanse componist aan wie we de muziek opdragen die we maakten voor de beelden uit Venetië. Ook de gesprekken met de arbeiders in de zoutpannen in Trapani, die opgenomen zijn door de ethno-antropoloog Orietta Sorgi zouden dan verloren gaan.”

En zo vond het gesproken tijdsbeeld over een kwakkelend Italië, lamgelegd door stakingen en protesten, de moord op Giacomo Matteotti (één van de eerste antifascisten en lid van de socialistische partij), het verhaal van de mensen wier stemmen werden gesmoord door de opkomst van een autoritair systeem, een plek zij aan zij met beelden vanuit Fiats Lingotto-fabriek die het tegenovergestelde moesten propageren. De muziek die voor deze scène gebruikt wordt, weet het vooruitgangsideaal treffend te vatten met de stuwende en repetitieve percussiegedreven ritmes.

Postcards from Italy is een verslag van een reis zoals de welgestelden van weleer die maakten. Van Lago Maggiore in Piëmonte naar de de Ligurische zee, en via Florence en de Amalfi-kust door naar Sicilië, om daarna weer richting het noorden te gaan, via Venetië naar Zuid-Tirol. We zien onbekende dorpen, maar ook een dan nog kalm Venetië, feestende mensen in Napels, en de inmiddels monumentale zoutpannen van Sicilië.

“Wanneer je stemmen hoort in de film, komen ze uit de regio waar de beelden zijn opgenomen. De accenten moeten wel passen bij de beelden”, legt Nicolò uit. Voor de broers met hun Italiaanse roots van groot belang. Daarnaast neemt een soundtrack van een stille film de helft van de zintuiglijke prikkels voor diens rekening, wat het belang en daarmee de zorgvuldigheid waarmee Duo Bottasso te werk gaat alleen maar groter maakt.

“Het gebrek aan bestaand narratief zorgt ervoor dat je vanzelf een eigen verhaal verzint bij de beelden, maar dat zijn we niet meer gewend tegenwoordig, alles wordt ingevuld. Dat was best emotioneel”, aldus Simone. Het resulteerde soms in een hoorbaar gevoel van melancholie, dat het hardst voelbaar is bij de fragmenten over Valle Argentina, een vallei dichtbij de streek waar de broers opgroeiden. Ook de zoutpannen, waar het verschil tussen werkers en de bourgeoisie pijnlijk zichtbaar wordt, maakte wat los. Op andere momenten is de muziek doorspekt van vreugde en optimisme, passend bij het warme en zoete gevoel dat een reis door een idylle kan opwekken.

De inspiratie om stemmen en field recordings te gebruiken in de score kregen ze van The Lemon of Pink, van The Books, één van de stukken die veelvuldig als muzikale omlijsting werd gebruikt bij de eerste kijksessies. Nicolò: “Zij waren in hun tijd misschien wel het best in het combineren van akoestische muziek met samples en electronica. Het album is niet alleen conceptueel sterk, maar ook grappig. Wij zingen niet, we zijn instrumentalisten, dus voor ons was sampling dé manier om ook gesproken tekst te kunnen gebruiken.” Simone: “Het is jammer dat we geen zus hebben die zingt.”

Een deel van de gesprekken die te horen zijn in de film, zijn door de broers zelf opgenomen. Nicolò: “Hierbij heeft het natuurlijk erg geholpen dat we zelf Italiaans zijn, en ook al een netwerk hadden. We raakten vrij eenvoudig aan de praat met mensen." Simone: “Het gebeurde weleens dat we na een optreden nog met iemand zaten te praten, die ineens uit één van de plekken die in de film zitten bleek te komen. Dan zetten we meteen onze recorder aan om de rest van het gesprek op te nemen.” Nicolò: “In Amalfi lieten we het filmpje over Amalfi zien aan iemand, om te vragen of ze de plek herkende, en of ze wist waar het was. Tegelijkertijd keken we nog eens goed, en bleek dat we precies daar waren.”

Simone: “Mensen zijn ook erg verrast dat een film over hun dorpje blijkbaar in een Nederlands museum ligt. In Sicilië ontmoetten we iemand die erg geëmotioneerd raakte door het filmpje van de zoutvelden, omdat haar opa daar nog gewerkt had. Italiaanse mensen zijn erg verbonden met het verleden.”

En daar raken we een verschil met de Nederlandse cultuur. Want hoewel de archieven hier open gaan, wordt er anders omgesprongen met volksliederen en traditionele cultuur. Simone: “In Italië is het écht de muziek van het volk, terwijl het in Nederland misschien wel als conservatief wordt gezien. Ik zie zowel van vernieuwen als conservatisme voor- en nadelen. Misschien is dat wel de drijfveer van het project.”