Zeemansvrouwen

Het had de eerste Nederlandse geluidsspeelfilm moeten worden: Zeemansvrouwen. Regisseur Henk Kleinman had in de jaren twintig in Berlijn ervaring opgedaan en daar al twee speelfilm geregisseerd. In 1930 maakte hij voor de Amsterdamse Filmfabriek Holland dit melodrama over een visverkoopster, Mooie Leen, die zwanger raakt van nietsnut Lau. Als hij opgepakt wordt voor een overval en de gevangenis in moet, ontfermt de zeeman Willem zich over Leen en haar kinderen, een tweeling. Nadat Lau uit de gevangenis komt, zoekt hij Leen weer op.

Zeemansvrouwen is naast een authentiek melodrama deels ook een moderne film. Kleinman was geïnspireerd door de Sovjet-Russische cinema en de Duitse avant-garde. In het bijzonder door Walter Ruttmann en diens film Berlin – Die Sinfonie der Großstadt. Die invloed zien we bijvoorbeeld terug in het naturalistische camerawerk en in de montage.

Zo begint de film met een aan de avant-gardistische stadssymfonie verwante introductie van de stad Amsterdam. Daarbij dankbaar gebruikmakend van de Edison Lichtweek, waardoor gebouwen in Amsterdam van 25 november tot 4 december 1929 verlicht waren, een herdenking van het feit dat Edison vijftig jaar eerder de eerste gloeilamp had gefabriceerd. Bovendien koos Kleinman ervoor te werken met amateuracteurs. Alleen Harry Boda (Willem) en Jos Schetzer (Mooie Leen) waren professionele zangers.

Nieuwe dialogen, nieuwe muziek

De film werd zonder direct geluid opgenomen. Dat zou na de opnames in een studio in Berlijn worden toegevoegd. Zover is het echter nooit gekomen en meer dan zeventig jaar lang was Zeemansvrouwen een stille film. Tot 2003, toen het toenmalige Nederlands Filmmuseum besloot de film van geluid te voorzien. Met behulp van een liplezer werden de dialogen ontcijferd en ingesproken door acteurs Nelly Frijda, Huib Broos en Jeroen Krabbé. Henny Vrienten componeerde de muziek. In deze video vertelt hij waarom Zeemansvrouwen zijn favoriete film is op de Eye Film Player.

Andor von Bàrsy

Het camerawerk is van Andor von Bàrsy, een Hongaars-Duitse cameraman die sinds enkele jaren in Rotterdam woonde en werkte en de maker is van de films De stad, die nooit rust en Hoogstraat. Samen met De brug van Joris Ivens en Regen van Ivens en Mannus Franken horen deze films tot de klassiekers van de Nederlandse avant-garde.

"Zeemansvrouwen katapulteert de kijker naar het Amsterdam van 1930, dat dichterbij komt dan ooit." (Filmkrant)

Vertoning op 35mm (restauratie door Eye)

Op 30 mei met inleiding van Giovanna Fossati (Universiteit Utrecht), tot 2025 directeur Collecties Eye.