De Nederlandse Celluloid Closet

"Er waren 50 jaar geleden geen lesbische films in Nederland..." Dit refrein horen we vaak – en op het eerste gezicht lijkt een snelle zoektocht in de database van het Eye dit te bevestigen. Maar wat als we er anders naar kijken? Door films opnieuw te bekijken op zoek naar verhaallijnen die over het hoofd zijn gezien, festivalfolders door te spitten en de sporen van queer initiatieven te volgen, vinden we al de eerste aanwijzingen.

Dat is het startschot voor een heuse speurtocht: gecodeerde verwijzingen naar queer bars, knipoogjes naar historische bewegingen en vluchtige verschijningen van iconen – details die het publiek wellicht mist en queer kijkers soms over het hoofd zien. Aan de hand van een paar zorgvuldig gekozen fragmenten zien we hoe deze elementen in beeld komen zodra we onze vooropgezette ideeën over het verhaal van een film loslaten.

De zichtbaarheid van deze films is altijd vluchtig geweest, door de context waarin ze werden vertoond en de platforms die ze wel – of niet – konden bereiken. Alternatieve distributienetwerken, politieke collectieven, experimenten van filmscholen en queer LGBTIQ+ series speelden allemaal een rol bij het belichten van weggestopte verhalen.

Tussen midden jaren zeventig en eind jaren negentig nam de strijd tegen gevestigde normen vele vormen aan. Sommige films introduceerden queer bijrollen, andere maakten gebruik van codering. Activistische documentaires en educatief werk werden wapens, terwijl een enkeling in de mainstream het aandurfde om heteroseksuele stellen in conventionele romances te vervangen door homoseksuele stellen.

Wat uit deze lappendeken naar voren komt, is een verzet tegen gemakkelijke categorisering. De lesbische personages uit de Nederlandse cinema verzetten zich tegen simpele labels. Uitgaande van de Eye-collectie, met zijn historische lacunes en veranderende prioriteiten, gaan we de uitdaging aan: de contouren van vrouwelijke homoseksualiteit in de Nederlandse film schetsen. Lezing van 40 minuten door Eye-collectieconservator Lou Burkart, gevolgd door:

Mara (Angela Linders, 1985, 57', 16mm)

Mara, een Nederlandse vrouw, gaat naar Portugal om haar vriendin Louisa te bezoeken. Als ze haar niet thuis treft, brengt ze een aantal dagen door in een verlaten landhuis aan zee. In Mara wordt vooral gebruikgemaakt van visuele verteltechnieken om te laten zien hoe Mara’s verlangen en passie haar eigen werkelijkheid beïnvloeden. In droomsequenties en flashbacks probeert ze haar herinneringen en verwachtingen op een rijtje te zetten.

Een film over verlangen en passie, en de onmogelijkheid om het verleden opnieuw te beleven in de toekomst: een relatie kan niet overgedaan worden.