Mädchen in Uniform

In Mädchen in Uniform (1931) wordt de jonge Manuela von Meinhardis (Hertha Tiele) naar een strenge Pruisische kostschool gestuurd, waar ze een smachtende liefde opvat voor haar lerares Fraülein von Bernburg (Dorothea Wieck). Orde en tucht bepalen het klimaat op de kostschool waar Manuela na de dood van haar ouders naartoe is gestuurd. Niet verwonderlijk in het Duitsland van rond 1900, waar straffe militaire discipline leidend was voor de vorming van de jonge natiestaat.

Manuela hunkert naar warmte en projecteert haar verlangens op Fräulein von Bernburg, een lerares die rekening houdt met de gevoelens van haar leerlingen. De dwepende Manuela verklaart haar de liefde.

Regisseur Leontine Sagan (1889-1974) wist haar aanklacht tegen het Pruisische opvoedingssysteem zo te verpakken dat de boodschap verteerbaar was en het publiek de – toen nog schandaalverwekkende – lesbische ondertoon kon accepteren.

Icoon

Hertha Tiele (1908-1984) groeide uit tot ondergrondse heldin van de lesbische scene van de jaren dertig. In 1933 speelde Tiele ('de vrouw met het Botticelli-gezicht') opnieuw in een vertelling met lesbisch thema, Anna und Elizabeth, en opnieuw was Dorothea Wieck haar tegenspeelster. Een jaar eerder had ze de hoofdrol gespeeld in een mainstream populaire film, Kuhle Wampe oder: Wem die gehört die Welt, waarvoor Bertolt Brecht optrad als coscenarist.

Tiele weigerde in nazi-propagandafilms te spelen en moest emigreren. In 1966 keerde ze - na een eerder oponthoud - terug naar de DDR; ze bleef tot op hoge leeftijd actief, onder meer als acteur voor tv-series. In de jaren voor haar overlijden werd ze een (cult)icoon van de westerse lesbische en feministische beweging.