Skip to content

This Isn’t the Future I Ordered

Programmeurs van de Toekomst-trainee Farah Hasanbegović presenteert vanaf 23 juli een tweedaags filmprogramma tegen de wanhoop, in Eye en op de Eye Film Player. Het programma onderzoekt het gevoel dat er iets niet helemaal klopt in de wereld en biedt ruimte om je angsten, wrok en teleurstellingen van je af te schudden, ze allemaal op te sommen en te kijken of iemand in de wereld erin is geslaagd er iets uit te bouwen.

Door Farah Hasanbegović22 mei 2024

still uit Parallel I (Harun Farocki, DE 2011)

still Parallel I (Harun Farocki, DE 2011)

Precies zestig jaar geleden begon Jorge Luis Borges een gedicht met de ferme en bezorgde woorden: de wereld heef zijn magie verloren. Voordat ik dat onderschrijf wil ik de volgende paragraaf inleiden door te zeggen: Ik wil dat je je na dit programma beter voelt. Ik wil van de wereld houden. Mijn naam, Farah, betekent vreugde in de taal waaruit hij komt, en ik draag de verantwoordelijkheid die dat met zich meebrengt met verve. Oké? Oké.

Laten we het beestje maar bij de naam noemen: onze toekomst ziet er niet best uit. Aardbeien zijn niet altijd lekkerder dan aardbeiensnoepjes. Onder dat konijnenpak in het winkelcentrum zit een man en hij is moe, hij heeft zere voeten en achter dat masker is hij niet aan het lachen. De ruime meerderheid van de duiven in stedelijke omgevingen is constant ziek en hongerig omdat we ze allemaal afgeschreven hebben. Onze revoluties zijn onvoltooid, de vlaggen bij onze protesten aan beide kanten van het hek komen uit dezelfde fabriek en banen bestaan alleen nog maar uit e-mails. Ik kijk de hele dag naar foto’s van mensen op mijn telefoon, maar ze praten nooit echt tegen me. De eerste schatkaart die niet in een escaperoom ligt moet ik nog vinden, en elke kantoordeur in Eye heeft een digitaal scherm dat je precies vertelt wie daarachter op je wacht.

Allemaal desillusies die voortkomen uit de eenzaamheid van het moderne leven, uit gebrekkige sociale en politieke omstandigheden wereldwijd, of uit de onrechtvaardigheid van hoe anders je verhaal is als je op de ene en niet op de andere plek geboren bent. Hoe onbevredigend het leven kan zijn, zelfs als je alles goed doet. Dat zijn de grote en kleine factoren die je wanhopig maken, als een machine die constant een kil gevoel verspreidt in de atmosfeer, terwijl de motor iets neuriet dat klinkt als: Je hebt verloren. Je bent te laat. Je kwam op het verkeerde moment.

Dat voelt zo:

© Farah Hasanbegović

© Farah Hasanbegović

Heb ik dit idee uit een film of uit een geschiedenisboek? Of allebei? Als de wereld altijd al leeg was – waar komen al die dromen en verhalen dan vandaan?

poster PvdT Farah Hasanbegović – This Isn’t the Future I Ordered

This Isn’t the Future I Ordered

This Isn’t the Future I Ordered is een tweedaags filmprogramma tegen de wanhoop. Met de focus op het gevoel dat de wereld er niet al te best aan toe is, biedt dit programma een plek om je angsten, verontwaardigingen en teleurstellingen van je af te schudden, ze stuk voor stuk te ontleden en te kijken of iemand op deze wereld er iets constructiefs mee heeft weten te doen. Deze films beloven niet dat ze je weer zullen helen: in plaats daarvan bieden ze je een plek om even iemand – of ergens – anders te zijn, om uit je bubbel van wanhoop te stappen en je te verdiepen in andere persoonlijke en politieke geschiedenissen, echte en ingebeelde gevaren, verlies en liefde die niet alleen de onze zijn. Misschien bestaat er iemand met een litteken dat op het jouwe lijkt. Misschien is dat van hen al aan het vervagen.

still uit Parallel I (Harun Farocki, DE 2011)

still Parallel I (Harun Farocki, DE 2011)

Het romantiseren van Astroturf

In een wereld waarin het voelt alsof er achter het gordijn niets is – althans, niets goeds of interessanters dan de gebruikelijke intriges omtrent wereldheerschappij – is het makkelijk de weg een beetje kwijt te raken. Maar als je eindelijk besluit die opmerking ter harte te nemen van dat twaalfjarige kind in een Instagramfilmpje dat zegt dat je gras moet gaan voelen – stel dat je dan geen echt gras hebt om te voelen?

Verschillende films in dit programma richten zich volledig op de kunstmatigheid van de wereld – hoe beelden direct impact hebben op wat onze realiteit ons te bieden heeft. In Parallel I, het dromerigste deel van Harun Farocki’s gelijknamige, grotere video-installatie, ontdekken we hoe je een lucht kan maken op een computer en vragen we ons af of een vogel daar echt in wil rondvliegen. Omdat hij misnoegd is over de afgezaagde filmtaal in 1968, wendt de Nederlandse documentairemeester Johan van der Keuken zich in De Poes tot zijn kat om de waarheid over het universum te achterhalen. Terwijl we onze fantasie de vrije loop laten met beelden die gemaakt zijn op filmsets van een aantal Filipijnse producties, laat John Torres ons in een mysterieus plot duiken over menselijke avatars die bestuurd worden door apps in We Still Have To Close Our Eyes.

Van het celluloidtijdperk tot de eerste digitale beelden, tot de metamoderne tijd waarin de wereld zichzelf dagelijks verslindt: voor de films in dit programma is het niet echt nodig dat je gras gaat voelen. Soms is het enige beschikbare gras Astroturf, is het giftig of zit het onder het bloed. In The Sadness Will Not Last Forever schenkt Alexei Dmitriev ons genoeg grasvelden voor de rest van ons leven – maar het addertje onder het gras is dat het stuk voor stuk schilderijen zijn. Maar ik beloof je – en je zal zien – dat ze toch effectief zijn.

Toen ik dit programma half had samengesteld, zocht ik in mijn kelder in Amsterdam naar lampen die de winterdepressie moeten verdrijven, maar op het laatste moment besloot ik me de moeite te besparen. Het gaat niet echt om gras voelen – het gaat erom dat je je herinnert hoe de sprietjes voelen tegen je hand en hoe gras ruikt als het vers gemaaid is en ligt te drogen in de zon. Bij gebrek aan natuur, bij gebrek aan authenticiteit, als het voor jou ook vaak voelt alsof de wereld niet helemaal is wat je ervan verwacht had: laten we dan samen alles wat echt is dicht tegen onze borst houden, door ons geheugen te trainen en ons te wapenen tegen dat wat zelfs onze herinnering aan gras bedreigt.

still uit The Sadness Will Not Last Forever (Alexei Dmitriev, NL/RU 2016)

still The Sadness Will Not Last Forever (Alexei Dmitriev, NL/RU 2016)

still uit Just Dont Think I'll Scream (Frank Beauvais, FR 2019)

still Just Dont Think I'll Scream (Frank Beauvais, FR 2019)

still uit General Alert (Godard) (Sanja Iveković, HR 1995-2000)

still General Alert (Godard) (Sanja Iveković, HR 1995-2000)

Geen remmen op de elektronische snelweg

Ik kom uit een stad die wemelt van de winkelcentra – mijn appartement thuis wordt door drie stuks ingeklemd, en om een of andere reden ga ik daarheen als de wereld onbevredigend voelt. Afgaande op de drukte daar doet misschien iedereen dat wel. Er is iets met consumptie – van dingen, inhoud of middelen – dat zware gedachten lichter maakt. Amsterdam heeft helaas weinig grote winkelcentra, dus merk ik dat ik me eerder wend tot inhoud dan dingen om mijn hoofd te sussen. Als je al die gebogen hoofden ziet in het openbaar vervoer geldt dat vermoedelijk voor iedereen.

Psychologen beweren dat doomscrolling geruststellend werkt, omdat het ons het gevoel geeft dat we de controle hebben over de stroom aan informatie die op ons afkomt, met name van vreselijk nieuws. Men zegt dat deze gewoonte “onze dwangmatige behoefte bevredigt om naar antwoorden te zoeken als we bang zijn.” Van het uitzoeken welke zomerkleren in zijn tot het hulpeloos volgen van nieuws over oorlogsgebieden wordt mijn wanhoop constant gesust in hapklare brokken. Door sneller dan het licht films illegaal te downloaden probeert de Frank Beauvais van Just Don’t Think I’ll Scream het consumeren van films te gebruiken als een manier om om te gaan met een mindere periode in zijn leven. “Ik fladder alleen rond in mijn glazen pot”, zegt hij, terwijl hij soms dagenlang zijn huis niet verlaat. Maar in de bioscoop fladderen we met hem mee, waarbij niets verborgen blijft, behalve de dingen die we geen van allen hardop kunnen zeggen.

still uit It Comes From Above (José Permar, HU/MX 2022)

still It Comes From Above (José Permar, HU/MX 2022)

still uit Cat Listening to Music (Chris Marker, FR 1994)

still Cat Listening to Music (Chris Marker, FR 1994)

In Cat Listening to Music zullen we ontdekken dat wanhoop in de moderne wereld alle dieren, mensen en andere dingen treft. We gaan mee met Chris Markers kat Guillaume-en-Égypte als hij zich verliest in een lied terwijl hij droomt over een verloren liefde, en de volgende dag zien we Beauvais hetzelfde doen. Helaas voor ons en voor de makers die onderdeel uitmaken van dit programma kan consumptie niet álles zachter maken. In General Alert (Godard) laat Sanja Iveković ons achter voor de tv terwijl er een oorlog woedt om even te genieten van een kort momentje rust, maar de oorlog klauwt zich op een unieke, geniepige manier een weg door het toestel.

Jen Tarnate zet de informatiestroom op zijn kop: In The Name of Small Things stemmen we af op een bericht uit de ruimte van een entiteit die probeert zich te verzoenen met zijn menszijn. Even voelt het als de achterkant van de ‘zwarte spiegel’: wat zouden we horen als we de geluiden zouden begrijpen die het scherm maakt als we erop tikken om meer afleiding te vragen?

Op de Eye Film Player biedt José Permar ons een andere kijk op isolatie met It Comes From Above, een film die je doet afvragen of we bang zijn voor een invasie door ruimtewezens – of dat we er wanhopig behoefte aan hebben. De elektronische snelweg barst als een breuklijn door de wereld, en elke dag buigen we ons erover om te kijken of hij groter is geworden. Aan de hand van films uit Kroatië, Duitsland, de Filipijnen, Mexico, Rusland, Frankrijk en daarbuiten biedt dit programma een twee dagen durende, gezamenlijke doomscrollsessie waarbij het enige gemeenschappelijke algoritme is dat we allemaal een beetje gespannen zijn – en dat niemand dat eeuwig kan volhouden.

Als speciaal extraatje en als pauze tussen het solitair films kijken in een stille ruimte door, begint de tweede dag van het programma met Raised in the Institution of Dreaming, een lezing-voorstelling waarbij filmmakers Taymour Boulos en ik op een cinematografische expeditie gaan om te onderzoeken wat er met al die ontbrekende magische beloften is gebeurd.

“I wake up & it breaks my heart. I draw the blinds & the thrill of rain breaks my heart. I go outside. I ride the train, walk among the buildings, men in Monday suits. The flight of doves, the city of tents beneath the underpass, the huddled mass, old women hawking roses, & children all of them, break my heart. There’s a dream I have in which I love the world. I run from end to end like fingers through her hair. There are no borders, only wind. Like you, I was born. Like you, I was raised in the institution of dreaming. Hand on my heart. Hand on my stupid heart.”

Meditations in an Emergency by Cameron Awkward-Rich

still uit We are Winning, Don't Forget (Jean-Gabriel Périot, FR 2004)

still We are Winning, Don't Forget (Jean-Gabriel Périot, FR 2004)

Om de magie in stand te houden zal ik je niet vertellen of de tijd waarin ik bij Eye dit programma samenstelde magisch of ontgoochelend was. Ik kan je niet zeggen of er spoken in het archief rondwaren en waar in het plafond zich de glimmende schatkisten bevinden. Omwille van de magie kan ik je niet vertellen of de open armen waarvan ik hoopte dat ze me zouden verwelkomen me al hebben gevonden. Of het nu in films is of in ons leven, de weg uit de wanhoop en naar een magischere wereld zal er voor ieder van ons anders uitzien. Ik hoop dat we allemaal op weg zijn naar dezelfde plek. Ik hoop je daar te zien.

Geniet van de films.

Mede mogelijk gemaakt door